De gemeente Amsterdam onderzoekt een verbod op het gebruik van wegwerpverpakkingen, zoals koffiebekers en bakjes voor onderweg. Volgens de gemeente bestaat dertig procent van het zwerfafval uit koffiebekers, fastfoodverpakkingen en ander eenmalig plastic. Zo'n verpakking wordt gemiddeld maar een minuut of zeven gebruikt src:1772.
Het juridische kennisplatform CircuLaw onderzocht voor de gemeente of een lokaal verbod mag. De conclusie is dat het kan, maar alleen als eerst lichtere maatregelen zijn geprobeerd die onvoldoende effect hadden. Een verbod werkt volgens het onderzoek het best samen met een goed aanbod van herbruikbare verpakkingen en een retoursysteem src:1772. De landelijke regels laten ruimte voor gemeentelijke maatregelen die minstens gelijkwaardig zijn src:1773.
Wethouder Lian Heinhuis van Afval en Reiniging zegt tegen AT5: "Ik zeg weleens dat het eigenlijk vegen is met de kraan open. Er komt dagelijks zo veel afval bij. Het opruimen en mensen bewust maken hiervan is niet genoeg." De gemeente kijkt naar Kopenhagen, waar sinds oktober 2025 een proef loopt met een retoursysteem voor herbruikbare bekers en bakjes, en naar Lissabon, waar klanten 50 cent statiegeld per beker betalen. Wanneer een verbod er komt, is nog niet bekend. Het college onderzoekt de komende maanden welke combinatie van maatregelen het meest effectief is src:1771 en src:1772.
Landelijke regels
Sinds 2024 mogen horeca en kantines bij eten en drinken ter plaatse geen plastic wegwerpbekers en bakjes meer geven, tenzij ze die inzamelen voor recycling. Bij afhalen en bezorgen moet een herbruikbaar alternatief worden aangeboden. De meerprijs voor plastic wegwerp voor onderweg vervalt in 2027; daar wordt nu al niet meer op gehandhaafd src:1773. Voor de to-go-verpakkingen die het meest op straat belanden, is de landelijke prikkel dus juist zwakker geworden.
Duiding Burgerplatform
Burgerplatform kiest voor de aanpak bij de bron boven opruimen achteraf. Zwerfafval kostte Nederlandse gemeenten in 2021 het grootste deel van 324 miljoen euro dp:1642. Statiegeld laat zien dat een maatregel bij de bron werkt: het aantal blikjes in het zwerfafval daalde in 2025 met 73 procent ten opzichte van 2022 dp:1079. Tegelijk blijft wegwerp in horeca en snackbars het lek, zoals onze analyse over frisdrankverpakkingen laat zien ana:73, met als voorstel een overstap naar hervulbaar en tap pol:295. Een Amsterdams verbod met een gezamenlijk retoursysteem past in die lijn. Een verbod kan volgens Burgerplatform alleen slagen als het herbruikbare alternatief er eerst is en ondernemers een gelijk speelveld krijgen, zoals de gemeente zelf ook stelt. Zie ook ons dossier Afvalpreventie en eerdere artikelen over statiegeld en producentenverantwoordelijkheid.
