Frisdrankverpakkingen en zwerfafval: statiegeld lekt, wegwerp in horeca en snackbars, overstap naar hervulbaar en tap
Frisdrank wordt grotendeels verkocht in wegwerpverpakkingen (blik, PET). Statiegeld (blik sinds 1-4-2023, minimaal EUR 0,15; kleine PET sinds 1-7-2021; src:1148) heeft het aantal blikjes in het zwerfafval sterk verminderd: -73% in 2025 ten opzichte van 2022 (RWS-monitor, src:1145). Toch lekt het systeem: Verpact zamelde in 2025 86% van de blikjes en 78% van de PET-flessen in, onder de wettelijke norm van 90% (src:1146; ILT handhaaft met lasten onder dwangsom, src:1148). Volgens burgerwetenschap was 75% van de statiegeldblikjes die in 2025 in het zwerfafval werden gevonden niet meer inleverbaar (Zwerfinator, src:1147; lage betrouwbaarheid). Statiegeld repareert achteraf; het voorkomt de wegwerpverpakking niet. Frisdrank zelf is volgens het kabinet overbodig voor de gezondheid ('We hebben ze niet nodig', Kamerstuk 32140-302, src:1142; gezondheidsdeel in ana:18).
(1) Het verdienmodel van frisdrank berust op goedkope wegwerpverpakkingen; de milieukosten van zwerfafval en verwerking zitten niet volledig in de prijs. (2) Statiegeld is een reparatiemaatregel aan het eind van de keten; beschadigde verpakkingen vallen buiten het systeem. (3) Horeca, snackbars en evenementen verkopen veel blik en PET voor directe consumptie onderweg, waar de kans op zwerfafval het grootst is. (4) Hervulbare systemen en tap ontbreken vaak door investeringskosten en logistiek.
Effecten van de huidige situatie
Effecten van de situatie zonder nieuw beleid, in € miljoen per jaar met 1 decimaal. Negatief is een nadelig effect. Lage impact is de grens die het dichtst bij 0 ligt, hoge impact de grens die het verst van 0 ligt, voor positieve en negatieve effecten. Financiële effecten zijn begrotingsuitgaven, begrotingsinkomsten en gemiste belastinginkomsten; maatschappelijke effecten zijn welvaartseffecten; risico's staan als jaarlijkse bufferpremie, kans maal schade. Onderaan staat het totaal.
| Effect | Lage impact € mln/jaar | Midden € mln/jaar | Hoge impact € mln/jaar | Hoeveelheid | Bron |
|---|---|---|---|---|---|
| Financiële effecten (begroting en gemiste inkomsten) | |||||
| Begrotingsuitgaven (huidige situatie) | -244,0 | -244,0 | -324,0 | – peiljaar 2021 | dp:1642 src:1635 |
Overheidsuitgaven voor voorkomen, opruimen, monitoren en verwerken van zwerfafval 2021, Bron src:1635, dp:1642. Totaal 324 mln euro per jaar inclusief 80 mln voor afvalbakken, die volgens de bron niet onder zwerfafvalkosten vallen; zonder afvalbakken 244 mln. Ondergrens band -324 is inclusief afvalbakken. 94 procent komt voor rekening van gemeenten, de rest bij waterschappen, provincies, Rijkswaterstaat, ProRail en Staatsbosbeheer. Gemeentelijke uitgaven tellen als publieke begrotingsuitgaven. Vanaf 2023 betalen producenten via de SUP-vergoeding een deel, dat is een verschuiving en geen vermindering. Kosten, dus negatief. | |||||
| Subtotaal financiële effecten | -244,0 | -244,0 | -324,0 | ||
| Totaal effect huidig beleid | -244,0 | -244,0 | -324,0 | financiële effecten + maatschappelijke effecten + risico's | |
Open data: help mee. Zie je een fout, een betere bron of een ontbrekend cijfer in deze analyse? Stel een correctie of aanvulling voor. Voorstellen worden alleen door een mens beoordeeld en doorgevoerd; elke wijziging wordt gelogd.
Correctie of aanvulling voorstellenAnalyse
STATUS: concept-analyse scientist 8-10-2026, nieuwsintake (burgerplatform artikel 2146, frisdrank), in opdracht van Harmen Bos. Gezondheidsdeel (suiker, zoetstoffen, belasting, kindermarketing) staat in ana:18; deze analyse gaat over de verpakkingsketen. FYSIEKE INFRASTRUCTUUR: blikjes en PET-flessen, statiegeldautomaten en innamepunten (ILT-last: 5.400 extra innamepunten voor 1-1-2027), sorteer- en recyclinginstallaties, afvalbakken en zwerfafvalopruiming door gemeenten, en als alternatief hervulbare flessen met wasstraten en retourlogistiek en tapinstallaties (post-mix, fusten) in horeca en snackbars. VOLGORDE (RuleId 10): STOP: minder frisdrank in wegwerpverpakking verkopen (afbouw frisdrank als overbodig product, pol:390). BRON: overstap van horeca en snackbars naar hervulbaar en tap, zodat er geen wegwerpverpakking ontstaat (pol:295). REPARATIE: statiegeld en inzameling verbeteren (90%-norm, inname van beschadigde verpakkingen, pol:391). EFFECTEN: niet gekwantificeerd. Er is geen bron voor het effect van een horecatransitie naar hervulbaar/tap op zwerfafval of kosten in Nederland: PM. Kosten van zwerfafval: zie src:202 en src:203 (ana:25), nog niet uitgesplitst naar drankverpakkingen. Geen policy_effect zonder bron.
Betrokken bestuurders
Maatregelen
Herkomst van de bedragen per maatregel
Bronnen bij deze analyse
- Kamerbrief 32140 nr. 302 (13-4-2026): Gezondheidseffecten alcoholvrije dranken en uitzonderingen verbruiksbelasting ('We hebben ze niet nodig')online
- Rijkswaterstaat: Monitoring drankverpakkingen in het zwerfafval - resultaten tot en met eind 2025 (aan EK 26-6-2026)online
- Verpact Jaarverslag 2025 - resultaten inzameling statiegeldverpakkingenonline
- Zwerfinator (3-2-2026): Statiegeld werkt, maar systeem lekt - analyse zwerfafvalvondsten 2017-2025online
- RWS/Tauw: Definitieve bevindingen kostenonderzoek zwerfafval peiljaar 2021online
- Staatscourant 2021, 27301: Wijziging Regeling beheer verpakkingen - statiegeld op metalen drankverpakkingen (minimaal EUR 0,15)online
- Kamerstuk bijlage: huidige structurele kosten zwerfafval (NVRD/CBS)online
Datapunten bij deze analyse
- 1079 aantal per meetronde RWS-monitor: blikjes in zwerfafval -73% in 2025 t.o.v. 2022 (661 per meetronde; 2024: 736)bron
- 1080 % ingezameld Verpact 2025: inzameling statiegeldblikjes 86%, PET-flessen 78%; wettelijke norm 90%bron
- 1081 % niet inleverbaar Zwerfinator: 75% van statiegeldblikjes en 77% van flesjes in zwerfafval 2025 niet meer inleverbaarbron
- 1082 EUR per verpakking Statiegeld op blik minimaal EUR 0,15 (3 liter of minder), verplicht sinds 1-4-2023bron
- 1642 mln euro per jaar Kosten zwerfafval Nederland 2021: 324 mln euro, waarvan 94 procent gemeenten; inclusief 80 mln voor afvalbakken die niet onder zwerfafvalkosten vallenbron