Begrensde aansprakelijkheid exploitanten kerncentrales

Analyse dossier

Exploitanten van kerncentrales zijn wettelijk slechts aansprakelijk tot ca. EUR 1,2 mld per kernongeval; met staat en verdragspartners samen is ca. EUR 3,2 mld geregeld. Een zwaar ongeval kost honderden tot duizenden miljarden (Fukushima EUR 385-540 mld). Het restrisico ligt bij slachtoffers en belastingbetaler, zodat exploitanten en investeerders geen volledige afweging van kosten en baten maken.

Grondoorzaak

Kernongevallen zijn praktisch onverzekerbaar (te klein risicocollectief, extreme maximale schade, onzekere kansen). In plaats van dat te erkennen als kostenpost, heeft de wetgever (WAKO, verdragen van Parijs en Brussel) de aansprakelijkheid gekanaliseerd naar de exploitant en afgetopt. Dit is een impliciete subsidie die in geen enkele begroting zichtbaar is en die de investeringsbeslissing structureel scheeftrekt ten gunste van kernenergie.

Sociale schade
10 /10
Complexiteit
7 /10
Escalatierisico
6 /10

Effecten van de huidige situatie

Effecten van de situatie zonder nieuw beleid, in € miljoen per jaar met 1 decimaal. Negatief is een nadelig effect. Lage impact is de grens die het dichtst bij 0 ligt, hoge impact de grens die het verst van 0 ligt, voor positieve en negatieve effecten. Financiële effecten zijn begrotingsuitgaven, begrotingsinkomsten en gemiste belastinginkomsten; maatschappelijke effecten zijn welvaartseffecten; risico's staan als jaarlijkse bufferpremie, kans maal schade. Onderaan staat het totaal.

EffectLage impact
€ mln/jaar		Midden
€ mln/jaar		Hoge impact
€ mln/jaar		HoeveelheidBron
Maatschappelijke effecten (welvaart)
Angst en ervaren onveiligheid door extern risico (eigen schatting)-0,2-21,1-319,135.000 (1.159 tot 192.000)
peiljaar 2026		dp:1688 src:1676 src:1686 src:1687 src:1688
Angst omwonenden cluster kerncentrales, zelfde methode als ana:22. Formule: NL-inwoners in zones x bezorgden x DW x VOLY. Inwoners: laag gemeente Borsele 23.187 dp:1687, Bron src:1687; midden 0,35 mln: 0,25 mln jodiumzone Borssele plus 0,10 mln NL binnen 30 km Doel; hoog 0,8 mln incl. Zuid-Limburg richting Tihange; aantallen aangenomen, zones Bron src:1685, Bron src:1686, Bron src:1694. Bezorgd 5 / 10 / 24 procent dp:1688, Bron src:1688. DW 0,003 / 0,006 / 0,011 kengetal 47, Bron src:1676. VOLY kengetal 37. Resultaat -0,2 / -21,1 / -319,1 mln per jaar. Niet in ae:1. Schatting, negatief.
Subtotaal maatschappelijke effecten-0,2-21,1-319,1
Risico's (jaarlijkse bufferpremie)
Rampenrisico (jaarlijkse premie) (eigen schatting)-14,5-145,5-714,50,00 (0,00 tot 0,00)
peiljaar 2026		dp:1697 src:43 src:44 src:1620 src:1621 src:1623 src:1624 src:1659 src:1682 src:1683 src:1689 src:1694 src:1695 src:1696 src:1697
Cluster kernrisico NL-welvaart, 11 reactoren rond NL dp:1697, Bron src:1695. units x freq x schade x multi-unit x NL-aandeel. Klasse A INES 7 kengetal 52: 1,7e-5 / 1e-4 / 1,95e-4 dp:1692 Bron src:1690, Bron src:1691; schade Doel 740-1.400 mld dp:1695 Bron src:1693, Tihange x0,64 naar bevolking 75 km dp:1696 Bron src:1694, overige IRSN 430 mld dp:1694 Bron src:1692, plus VSL 3/7/15 procent. Klasse B kengetal 53: 50/120/240 mld Bron src:1692. Multi-unit kengetal 54 Bron src:1704. NL-aandeel kengetal 55. Mid per site: Borssele -54,4, Doel -38,7, Tihange -13,1, Gravelines -31,9, Chooz -4,2. Plus terrorisme en sabotage per site kengetal 57 dp:1715 Bron src:1713: -0,2 / -3,3 / -66,5. Klimaat 2026 nog factor 1, 2050 en 2100 in kengetal 58. Totaal -14,5 / -145,5 / -714,5 mln. Clusterkans A 0,11 procent per jaar, 3,2 procent per 30 jaar. BE-deel memo E70. Splijtstofbassins apart E71. Schatting, negatief.
Grensoverschrijdend extern risico (eigen schatting)-35,5-280,1-850,70,00 (0,00 tot 0,00)
peiljaar 2026		dp:1697 src:1694 src:1695 src:1696 src:1697
Memo, niet in totaal: Belgisch en Frans deel van verwachte schade kernongevallen rond NL, zelfde methode en kengetallen 52-55 als ae:1, Bron src:1690, Bron src:1692, Bron src:1693, Bron src:1694. Buitenlands aandeel Borssele 0,10, Doel 0,70, Tihange 0,85, Gravelines 0,15, Chooz 0,10, aangenomen. Mid per site: Doel -90,2, Tihange -74,1, Gravelines -95,8, Chooz -13,9, Borssele -6,0. Totaal -35,5 / -280,1 / -850,7 mln per jaar. Mogelijke overname BE-reactoren door Belgische Staat, Heads of Terms 4 nov 2026 Bron src:1697. Schatting.
Rampenrisico opslag splijtstof (eigen schatting)-0,2-4,2-90,40 (0 tot 0)
peiljaar 2026		dp:1700 src:1699
Splijtstofbassins rond NL, apart van reactorrisico ae:1. Formule: bassins x freq kengetal 56 x schade dicht bassin x bezetting x NL-aandeel kengetal 55. Freq 5,8e-7 / 1,2e-6 / 1e-5 per bassinjaar dp:1700 Bron src:1699. Schade 500 / 1.500 / 2.500 mld, 94.000 km2 en 8 mln verplaatst dp:1701 Bron src:1700. Bezetting Tihange natte DE-opslag 1,0, Gravelines en Chooz 0,6, Borssele 0,3 door opwerking, Doel 0,2 door droge opslag dp:1702 Bron src:1702, Bron src:1703. Geen dubbeltelling: bassinbrand na kernsmelting zit in ae:1. Plus aanval op bassin kengetal 57 dp:1717 Bron src:1720: -0,1 / -2,9 / -64,4. Resultaat NL -0,2 / -4,2 / -90,4 mln; BE-deel -3,0 mid, niet geteld. Voorstel expedited transfer minus 98 procent Bron src:1700, Bron src:1701, zie notitie. Schatting, negatief.
Subtotaal risico's-50,2-429,8-1.655,6
Totaal effect huidig beleid-50,4-450,9-1.974,7financiële effecten + maatschappelijke effecten + risico's
waarvan eigen schatting: -50,4 / -450,9 / -1.974,7 € mln per jaar (lage impact / midden / hoge impact)

Open data: help mee. Zie je een fout, een betere bron of een ontbrekend cijfer in deze analyse? Stel een correctie of aanvulling voor. Voorstellen worden alleen door een mens beoordeeld en doorgevoerd; elke wijziging wordt gelogd.

Correctie of aanvulling voorstellen
Video / media

Analyse

Aansprakelijkheidsregime Nederland (geverifieerd 24-09-2026)

  • Exploitant: EUR 1,2 mld per ongeval (WAKO art. 5 lid 1, wetten.overheid.nl BWBR0003234).
  • Staat vult aan tot EUR 3,2 mld totaal (art. 18 lid 1); bij lager exploitantplafond Staat tot EUR 1,5 mld.
  • Daarboven: ad hoc politiek besluit.

Schade-omvang

  • Ondergrens Fukushima EUR 385-540 mld; Leipzig 2011 dekkingssom tot EUR 6.090 mld.

Impliciete subsidie (orde grootte)

Verwachtingswaarde restrisico ca. EUR 4-100 mln/reactor/jaar (centraal ~40) = 0,03-2,6 ct/kWh; marktpremie Leipzig EUR 0,14-67,30/kWh (onverzekerbaar).

Eigendom Borssele (23-09-2026)

Onderhandelaarsakkoord: Staat koopt 100% ZEH Energy (=70% EPZ) van Provincie Zeeland + gemeenten voor EUR 115,7 mln + EUR 119 mln vermogen; RWE houdt 30%. Closing na parlementaire voorhang. Dubbele pet: eigenaar/beleidsmaker/WAKO-vangnet/ANVS-toezicht (Euratom 2009/71 art. 5).

Winstgevendheid: Borssele vs nieuwbouw

Onderbouwing stelling Harmen (markt wil geen nieuwbouw omdat niet winstgevend): grotendeels bevestigd. EPZ (bestaande, afgeschreven KCB) boekte netto winst 2023 EUR 7 mln, 2024 EUR 3 mln, 2025 EUR 5,4 mln (jaarverslagen) — dus exploitatie van een afgeschreven plant kan marktconform positief zijn. Nieuwbouw: ESB/RUG LCOE-band ~EUR 100-400/MWh vs TNO wholesale/capture vaak ~EUR 40-60/MWh; Witteveen+Bos 2022 en KPMG-marktconsultatie: zonder actieve overheidsfinanciering/CfD geen private investering. Systeemkosten (TNO 2025 R11293): bij hoge vraag kern≈wind-op-zee (±0,01-0,04%); bij lage vraag +EUR 0,8 mld/jr. Conclusie: nieuwbouw is geen merchant-businesscase; welvaartsargument loopt via systeem/leveringszekerheid/beleid, niet via private IRR.

CBS Monitor Brede Welvaart

Hier en nu: leveringszekerheid, ruimtelijke druk, veiligheidsbeleving. Later: CO2, afval, ontmanteling. Elders: uraniumketen.

Betrokken bestuurders

Maatregelen

Herkomst van de bedragen per maatregel

Herkomst van de bedragen

Brede welvaartseffecten per maatregel

Per maatregel het welvaartssaldo (vóór overlapcorrectie) en daaronder elke effectregel: bandbreedte, klasse, thema, rekenregel en bron. Overdrachten en begrotingsposten staan erbij, maar tellen niet in het welvaartssaldo.

PM-posten (nog niet becijferd)

Deze effecten hebben nog geen bedrag en tellen niet mee in de bedragen hierboven. Klik door naar de effectregel. Omdat de baten PM zijn, is het welvaartssaldo niet te bepalen.

Bronnen van deze analyse

Voor het rampscenario en de omvang van de geldstroom is nog geen bron per bedrag vastgelegd. Hieronder staan de bronnen en datapunten van de hele analyse.

Bronnen

Datapunten

Bronnen bij deze analyse
  • Energieprijzen energiebesparingsplicht (TNO 2026 M10491)documentonlineTNO (Gerdes, Menkveld) i.o.v. KGG 2026
  • ESB/RUG: LCOE-bandbreedte kernenergie vs zon/wind in NL-systeem 2030onlineMulder e.a. (Rijksuniversiteit Groningen) / ESB 2026
  • Marktprijzen Energie 2000-2025 (KEV-prijzen 2025, tabel 5 Elektriciteit APX)documentonlineCBS (in overleg met PBL, t.b.v. KEV) 2026
  • Nederlandse Staat neemt aandelen kerncentrale Borssele over (Rijksoverheid.nl)onlineRijksoverheid / Staatssecretaris De Bat (Klimaat en Groene Groei) 2026
  • The Costs of Generating Electricity 2025 (10e editie Projected Costs-reeks)documentonlineOECD Nuclear Energy Agency (NEA) / EPRI 2026
  • EPZ Jaarverslag 2023, 2024 en 2025 (financieel Borssele)onlineN.V. EPZ 2025
  • Kamerbrief / antwoorden financiering kerncentrales: marktconsultatie en GSP (KPMG, Baringa, Witteveen+Bos)onlineMinister KGG / Financiën 2025
  • Klimaat- en Energieverkenning 2025documentonlinePlanbureau voor de Leefomgeving (PBL) 2025
  • Project Split - Managementsamenvatting Government Support Package nieuwbouw kerncentrales (KPMG, 6-10-2025)documentonlineKPMG Advisory / Etara i.o.v. Ministerie van KGG 2025
  • Wet aansprakelijkheid kernongevallen (WAKO) – geldend 06-09-2024onlineNederlandse wetgever (Stb. 1979, 225 e.v.) 2024
  • Factsheet Kosten kernenergie 2022onlineWISE Nederland 2022
  • Kernenergiehaftpflichtgesetz (KHG) Zwitserland – onbeperkte aansprakelijkheid en dekkingsplichtonlineBundesamt für Energie (BFE) / Schweizerische Eidgenossenschaft 2022
  • Scenariostudie kernenergie (Witteveen+Bos / eRisk / HCSS, 2022)onlineWitteveen+Bos, eRisk, HCSS i.o.v. EZK 2022
  • Atomgesetz (AtG) §31 onbeperkte aansprakelijkheid en §13 Deckungsvorsorge DuitslandonlineBundesrepublik Deutschland (gesetze-im-internet.de) 2021
  • Projected Costs of Generating Electricity - 2020 EditiondocumentonlineIEA / OECD Nuclear Energy Agency (NEA) 2020
  • Aansprakelijkheid exploitant naar 1,2 miljardonlineStichting Laka 2012
  • Berechnung einer risikoadäquaten Versicherungsprämie zur Deckung der Haftpflichtrisiken, die aus dem Betrieb von Kernkraftwerken resultierendocumentonlineVersicherungsforen Leipzig (i.o.v. Bundesverband Erneuerbare Energie) 2011
  • Vragen over de aansprakelijkheid voor kernongevallen (Kamervragen en antwoorden)onlinePartij voor de Dieren (Thieme) / Minister van Financien 2011
Datapunten bij deze analyse
  • 1697 aantal reactoren Reactoren in bedrijf rond NL oktober 2026bron
  • 69 EUR/jr per reactor Impliciete aansprakelijkheidssubsidie per reactor (verwachtingswaarde)
  • 112 % Indirect staatsbelang in EPZ (kerncentrale Borssele) na overname ZEH Energybron
  • 154 USD/MWh LCOE grote kerncentrale near-term, 15 landen (NEA/EPRI 2025)bron
  • 155 USD/MWh LCOE grote kerncentrale NOAK, 10 landen (NEA/EPRI 2025)bron
  • 1688 aandeel omwonenden Zorgen omwonenden Sloegebied/Borssele 2026: 66 procent zorgen over nieuwe kerncentrales, waarvan 15 procent operationele risico of kernrampbron
  • 159 EUR2026/MWh Verwachte groothandelsprijs elektriciteit NL 2027-2033 o.b.v. futures (TNO 2026)bron
  • 114 EUR/MWh LCOE-bandbreedte nieuwe kernenergie NL (literatuur)bron
  • 1601 reactorjaren Cumulatieve bedrijfservaring kernreactoren wereldwijd eind 2025: meer dan 20.515 reactorjaren, 658 reactorenbron
  • 158 EUR/MWh Day-ahead baseload stroomprijs NL, jaargemiddelde 2021-2025 (CBS/APX)bron
  • 1600 kans per reactorjaar Empirische kans op zware kernsmelting INES 7: 4 op circa 14.500 reactorjaren tot 2011, 1 op 3.625; afgerond 1 op 5.000 per reactor per jaarbron
  • 113 EUR mln/jaar EPZ nettoresultaat (bestaande KCB Borssele)bron
  • 1689 aantal doden Fukushima: 2.351 rampgerelateerde doden door evacuatie en gezondheidsverslechteringbron
  • 1687 aantal inwoners Zones Borssele: evacuatie 10 km, jodium 0-40 jaar tot 20 km, 0-18 jaar tot 100 km; gemeente Borsele 23.187 inwonersbron
  • 1702 containers Opslag splijtstof Doel, Tihange, Borsselebron
  • 156 EUR2025/MWh LCOE nieuwbouw NL per GSP-financieringsscenario (KPMG 2025)bron
  • 157 EUR2024/MWh Groothandelsprijs elektriciteit basislast NL, 2024 en raming 2030 (PBL KEV 2025)bron
  • 1685 TWh per jaar Productie kerncentrale Borssele: 3,771 TWh netto in 2023, 3,384 TWh in 2024, 3,931 TWh in 2022bron
  • 1686 kans per jaar PSA Borssele: kernsmeltfrequentie 1 per 400.000 jaar (2,5e-6) per productiejaar; grote vroege plus late lozing 5,5e-8 per jaarbron
  • 1698 mln euro Regionale bruto toegevoegde waarde 2023 grensregio'sbron
  • 1719 cm Zeespiegelstijging NL-kust KNMI 23, 2050 en 2100bron
  • 1720 TWh per jaar Productieverlies Franse centrales door hitte en laag waterbron
  • 150 EUR/MWh LCOE kern per financieringsmodel (W+B 2022)bron
  • 149 EUR/MWh LCOE nieuwe kerncentrale NL bij WACC 3,8% en 7,0% (W+B 2022)bron
  • 65 EUR Geschatte totale kosten kernramp Fukushimabron
  • 151 USD2018/MWh LCOE nieuwbouw kern Frankrijk EPR bij 3/7/10% (IEA/NEA 2020)bron
  • 152 USD2018/MWh LCOE nieuwbouw kern Slowakije bij 3/7/10% (IEA/NEA 2020)bron
  • 153 USD2018/MWh LCOE wind op land NL bij 3/7/10% (IEA/NEA 2020)bron
  • 1695 mld euro per ongeval Kosten kernramp Doelbron
  • 1603 biljoen yen Kosten Fukushima-ongeval 35 tot 81 biljoen yen over 40 jaar volgens JCER; overheid circa 22 biljoen yenbron
  • 1701 mld dollar per ongeval Gevolgen brand dicht gevuld splijtstofbassinbron
  • 1692 kans per reactorjaar Frequentie TMI-klasse en Fukushima-klasse per reactorjaarbron
  • 1716 aantal incidenten Drones boven Doel en circa 20 Franse centrales 2014bron
  • 1715 events per reactorjaar Sabotage Doel 4 2014: 1 insider-sabotage in circa 280 Belgische reactorjarenbron
  • 1700 kans per jaar Frequentie blootliggen splijtstof in bassin NUREG-2157bron
  • 1694 mld euro per ongeval IRSN kosten ernstig en groot ongeval Frankrijkbron
  • 1693 kans per reactorjaar Kernsmeltingen: 4 op 14.500 reactorjarenbron
  • 63 EUR Aansprakelijkheidsplafond exploitant kerncentrale per ongevalbron
  • 1696 inwoners Inwoners binnen 30 en 75 km Doel, Tihange, Fukushimabron
  • 66 EUR Benodigde dekkingssom INES-7-ongeval (Versicherungsforen Leipzig)bron
  • 67 EUR/kWh Marktconforme aansprakelijkheidspremie per kWh (EUR/kWh)bron
  • 1699 aantal units Multi-unit: Fukushima Daiichi 3 van 6 units kernsmeltingbron
  • 1691 aantal ongevallen Ongevallen INES 4 en hoger met reactoren 1957-2011bron
  • 64 EUR Totaal geregelde dekking kernongeval (exploitant + verdragspartners + Staat)bron
  • 1717 kwalitatief NAS 2006: aanval kan bassin doen leeglopenbron
  • 1602 USD Kosten kernramp Tsjernobyl: Belarus raamt 235 miljard dollar over 30 jaar; totaal volgens overheden honderden miljarden dollarsbron
  • 1718 INES-niveau Overstroming Blayais 1999: verlies netstroom 4 unitsbron
Onderwerp
15
Terug naar alle analyses