CONCEPT Coronacrisis Nederland 2020-2022: maatschappelijke kosten, oversterfte, long covid en pandemische paraatheid
De coronacrisis 2020-2022 veroorzaakte in Nederland 45.800 oversterfte, met een covid-19-sterfte van 48.000 (src:1300). In de vierde oversterfteperiode in 2022 was nog maar een derde (0,33) van de oversterfte toe te schrijven aan covid-19 (src:1300). De rijksuitgaven aan coronacrisismaatregelen 2020-2022 worden geraamd op circa 82,1 miljard euro voor 234 maatregelen, met nog circa 5,5 miljard euro begroot voor 2023; de eindafrekening is door lopende NOW-terugvorderingen nog niet vastgesteld (src:1301). In Nederland geven circa 400.000 mensen klachten door post-covid aan, bij circa 100.000 ernstig (src:1302); een secundaire schatting komt op circa 1,3 miljoen mensen die ooit long covid hadden (src:1303). De langdurige maatschappelijke schade zit in long covid, uitgestelde zorg, leerachterstanden en de mentale gezondheid van jongeren, naast de directe sterfte. De oorsprong van het virus is niet eenduidig vastgesteld (src:1131).
1. Beperkte pandemische paraatheid en een kwetsbare data-infrastructuur, waardoor data over testen, vaccinatie en sterfte te laat uitgewisseld werden (src:1304). 2. Afwegingen tussen volksgezondheid en andere maatschappelijke belangen zijn niet integraal gemaakt; de proportionaliteit is onderwerp van de lopende parlementaire enquete (src:1305). 3. Het risico op een zoonotische pandemie hangt samen met de intensieve veehouderij en met laboratoriumrisico (ana:71, subject 286). 4. Generieke, langdurige maatregelen verschoven schade naar jongeren, uitgestelde zorg en de economie.
Effecten van de huidige situatie
Effecten van de situatie zonder nieuw beleid, in € miljoen per jaar met 1 decimaal. Negatief is een nadelig effect. Lage impact is de grens die het dichtst bij 0 ligt, hoge impact de grens die het verst van 0 ligt, voor positieve en negatieve effecten. Financiële effecten zijn begrotingsuitgaven, begrotingsinkomsten en gemiste belastinginkomsten; maatschappelijke effecten zijn welvaartseffecten; risico's staan als jaarlijkse bufferpremie, kans maal schade. Onderaan staat het totaal.
| Effect | Lage impact € mln/jaar | Midden € mln/jaar | Hoge impact € mln/jaar | Hoeveelheid | Bron |
|---|---|---|---|---|---|
| Financiële effecten (begroting en gemiste inkomsten) | |||||
| Begrotingsuitgaven (huidige situatie) | -169,4 | -169,4 | -169,4 | – peiljaar 2027 | dp:1621 src:1625 |
Begrotingsuitgaven huidige situatie, ontwerpbegroting 2027. Hfdst XVI VWS art. 1 Volksgezondheid, regeling Pandemische paraatheid: bijdrage agentschappen 121,6, medeoverheden 33,4, opdrachten 14,5 mln. dp:1621, Bron src:1625. Prijspeil en begrotingsjaar 2027; de bron geeft een puntraming, dus laag, midden en hoog gelijk. Uitgave, dus negatief. | |||||
| Subtotaal financiële effecten | -169,4 | -169,4 | -169,4 | ||
| Maatschappelijke effecten (welvaart) | |||||
| Gezondheidsverlies en sterfte (QALY/VOLY) (eigen schatting) | -5.975,2 | -10.431,2 | -21.758,4 | 104.000 (88.000 tot 144.000) peiljaar 2021 | dp:1651 src:1640 src:1641 |
Verloren levensjaren door covid-sterfte, jaargemiddelde 2020-2022. Formule: covid-overlijdens 48.000 over 3 jaar = 16.000 per jaar, dp:1328, Bron src:1300, x verloren levensjaren per overlijden 6,5 midden, 5,5 en 9,0 als band, dp:1651, Bron src:1640 en Bron src:1641, x VOLY 100.300 euro, band 67.900-151.100, kengetal 37, CE Delft Handboek Milieuprijzen 2023, prijspeil 2024. Midden 16.000 x 6,5 x 100.300 = 10.431 mln; laag 16.000 x 9,0 x 151.100 = 21.758; hoog 16.000 x 5,5 x 67.900 = 5.975. Quantity 104.000 levensjaren per jaar. Crisisperiode, geen structurele huidige situatie. Niet de oversterfte van 45.800 daarbij optellen. Verlies, dus negatief. | |||||
| Subtotaal maatschappelijke effecten | -5.975,2 | -10.431,2 | -21.758,4 | ||
| Totaal effect huidig beleid | -6.144,6 | -10.600,6 | -21.927,8 | financiële effecten + maatschappelijke effecten + risico's | |
| waarvan eigen schatting: -5.975,2 / -10.431,2 / -21.758,4 € mln per jaar (lage impact / midden / hoge impact) | |||||
Open data: help mee. Zie je een fout, een betere bron of een ontbrekend cijfer in deze analyse? Stel een correctie of aanvulling voor. Voorstellen worden alleen door een mens beoordeeld en doorgevoerd; elke wijziging wordt gelogd.
Correctie of aanvulling voorstellenAnalyse
Fysieke infrastructuur en hulpbronnen. De bestrijding leunde op test- en vaccinatiecapaciteit, IC-capaciteit en ov-beschikbaarheid; de data-infrastructuur voor testen, vaccinatie en (over)sterfte was kwetsbaar en vertraagde zicht op de crisis (src:1304). De directe schade is zichtbaar in 45.800 oversterfte en 48.000 covid-19-doden (dp:1327, dp:1328), de langdurige schade in circa 400.000 mensen met post-covidklachten (dp:1334, dp:1335).
Stopmaatregelen eerst. Beperk het zoonotische pandemierisico bij de bron: sluit aan bij de maatregelen tegen laboratoriumrisico (pol:288, pol:289, ana:71) en bij het zoonosebeleid voor de veehouderij (subject 286, ana:80). Zet ingrijpende vrijheidsbeperkende maatregelen alleen in na een integrale afweging van de maatschappelijke kosten, zodat generieke lockdowns niet langer zonder die afweging worden genomen (pol:343, src:1305).
Bronmaatregelen. Een wettelijk geborgde data-infrastructuur die test-, vaccinatie- en sterftedata binnen weken koppelbaar maakt met waarborgen voor privacy, als les uit de trage data-uitwisseling (pol:344, src:1304). Versterk de pandemische paraatheid en internationale afspraken (src:1124).
Herstel. Een structureel zorg- en re-integratietraject en expertisecentrum voor long covid, gekoppeld aan de nazorg voor andere postinfectieuze aandoeningen (pol:345); de casuistiek van burgers (casus 1) laat zien dat erkenning en nazorg tekortschieten.
Gevolgen en paraatheid. Werk de surveillance en vaccinplatforms uit die al als gevolgenmaatregel staan beschreven (pol:292).
Politieke duiding: zie, zodra beschikbaar, een reconstructie-artikel over de coronacrisis; de betrokken wetenschappelijke adviseurs M. Koopmans en R. Fouchier (Erasmus MC) zijn als personen vastgelegd voor koppeling via per_article.
Waardering. Ziektelast in verloren gezonde levensjaren waarderen met kengetal 37 uit het Handboek Milieuprijzen zodra een DALY- of QALY-telling voor covid en long covid in Nederland beschikbaar is; nu alleen aantallen en eurobedragen uit de bronnen (dp:1330, dp:1333).
Datagaten. DALY- en QALY-ziektelast van covid en long covid; arbeidsverlies door long covid; omvang van uitgestelde zorg; leerachterstanden en inkomenseffecten; mentale gezondheid van jongeren; definitieve eindafrekening van de steunpakketten; primaire bron voor het OMT-lidmaatschap van de betrokken adviseurs.
Status: CONCEPT tot het eindrapport van de parlementaire enquetecommissie Corona (verwacht eerste kwartaal 2027, src:1305).
Betrokken bestuurders
Maatregelen
Herkomst van de bedragen per maatregel
Bronnen bij deze analyse
- Parlementaire enquete naar de aanpak van de coronapandemieonline
- Kans op post-covid na corona kleiner gewordenonline
- Oorsprong COVID-19: inlichtingen- en WHO-beoordelingen (WHO SAGO 2025; VS-IC; Duitse BND)online
- WHO Pandemic Agreement (WHA78.R1, aangenomen 20-5-2025)online
- Aanpak coronacrisis deel 3 (januari 2020 - september 2022)online
- Maatschappelijke gevolgen van long covid (notitie)online
- Oversterfte en doodsoorzaken in 2020 tot en met 2022online
- Coronarekening editie Prinsjesdag 2021online
Datapunten bij deze analyse
- 1621 mln euro per jaar Uitgaven pandemische paraatheid Hfdst XVI VWS art. 1, ontwerpbegroting 2027: 169,4 mln eurobron
- 1335 aantal Mensen met ernstige post-covidklachten in Nederlandbron
- 1334 aantal Mensen met post-covidklachten in Nederlandbron
- 1409 aantal levens gered Coronavaccinatie verminderde sterfte in 34 landen van WHO Europa met 59 procent, ongeveer 1,6 miljoen levens, december 2020 tot maart 2023bron
- 1411 aantal meldingen Lareb: 78 van 2.282 meldingen van langdurige klachten na coronavaccinatie lijken op long covid, onvoldoende bewijs voor verbandbron
- 1336 aantal Schatting Nederlanders die ooit long covid hadden (secundair)bron
- 1332 bedrag Begrote coronacrisisuitgaven 2023bron
- 1329 procent Aandeel covid-19 in oversterfte, vierde oversterfteperiode 2022bron
- 1328 aantal Covid-19-sterfte Nederland 2020-2022 (doodsoorzakenstatistiek)bron
- 1327 aantal Oversterfte Nederland 2020-2022bron
- 1410 aantal ziekenhuisopnames Coronavaccinatie voorkwam in Nederland naar schatting 87.676 ziekenhuisopnames tussen augustus 2021 en augustus 2022bron
- 1333 bedrag Uitgaven Nationaal Programma Onderwijs 2022bron
- 1651 levensjaren per overlijden Verloren levensjaren per covid-overlijden NL: 5,5 gecorrigeerd 2020, 6,5 individuele levensverwachting 2020-2021, 9,0 standaard overlevingstafelbron
- 1331 aantal Aantal coronacrisismaatregelen 2020-2022bron
- 1330 bedrag Geraamde rijksuitgaven coronacrisismaatregelen 2020-2022bron