Israël en Palestina: bezetting en oorlog beëindigen, Nederlandse medewerking stoppen, gelijke rechten voor iedereen
Sinds 1967 bezet Israël de Westelijke Jordaanoever, Oost-Jeruzalem en de Gazastrook. Het Internationaal Gerechtshof (IGH) oordeelde op 19-7-2024 dat die voortdurende aanwezigheid onrechtmatig is, dat Israël haar zo snel mogelijk moet beëindigen, nieuwe nederzettingsactiviteit moet staken en kolonisten moet evacueren, en dat alle staten geen hulp of bijstand mogen verlenen bij het in stand houden ervan (src:1059). Na de aanval van Hamas en andere gewapende groepen op 7-10-2023, waarbij in Israël ruim 1.200 mensen omkwamen, volgde een oorlog in Gaza. Volgens het ministerie van Volksgezondheid in Gaza zijn daar tot 30-9-2026 74.032 mensen gedood en 175.142 gewond (via OCHA, niet door de VN geverifieerd; een Lancet-studie wijst op onderregistratie) (src:1063, src:1077). Wereldbank, EU en VN ramen schade en verliezen in Gaza op USD 57,9 mld en de herstelbehoefte op USD 71,4 mld (src:1065). Het IGH legde Israël in de zaak van Zuid-Afrika voorlopige maatregelen op onder het Genocideverdrag (src:1074) en het Internationaal Strafhof vaardigde op 21-11-2024 arrestatiebevelen uit tegen premier Netanyahu en oud-minister Gallant (src:1060). Volgens HRW, Amnesty en B'Tselem is sprake van apartheid, volgens een VN-onderzoekscommissie van genocide in Gaza (src:1064, src:1078-1080); Israël betwist die kwalificaties en een rechterlijk oordeel ten gronde ontbreekt nog. Nederland verbiedt sinds 22-9-2026 handel in goederen uit nederzettingen en stopte de uitvoer van F-35-onderdelen, maar verleent nog individuele vergunningen voor militaire en dual-use goederen (src:1075, src:1061, src:1062); de EU heeft het associatieverdrag niet opgeschort (src:1076). Richting Burgerplatform: Nederland stopt eerst elke bijdrage aan bezetting en oorlog, steunt berechting van verdachten via het Strafhof en kiest voor één democratische staat met gelijke rechten voor iedereen die er woont, joods en Palestijns. Geen gedwongen verplaatsing van welke groep ook en geen regeringswissel van buitenaf (dossier 200).
(1) Bezetting en nederzettingsbeleid sinds 1967, door het IGH onrechtmatig geoordeeld (src:1059). (2) Ongelijke rechten tussen joodse Israëliërs en Palestijnen onder één feitelijk gezag; volgens HRW, Amnesty en B'Tselem apartheid (src:1064, src:1078, src:1079). (3) Geweld tegen burgers door meerdere partijen, waaronder de aanval van 7-10-2023, en straffeloosheid: ICC-arrestatiebevelen worden niet overal uitgevoerd (src:1060). (4) Externe steun die de situatie in stand houdt: wapenleveranties, handel met en investeringen in nederzettingen, EU-handelsvoordelen zonder handhaving van artikel 2 (src:1062, src:1075, src:1076). (5) Vastgelopen vredesproces: de tweestatenoplossing wordt ondergraven door de nederzettingen; Palestijnse verkiezingen zijn sinds 2006 niet gehouden.
Effecten van de huidige situatie
Effecten van de situatie zonder nieuw beleid, in € miljoen per jaar met 1 decimaal. Negatief is een nadelig effect. Lage impact is de grens die het dichtst bij 0 ligt, hoge impact de grens die het verst van 0 ligt, voor positieve en negatieve effecten. Financiële effecten zijn begrotingsuitgaven, begrotingsinkomsten en gemiste belastinginkomsten; maatschappelijke effecten zijn welvaartseffecten; risico's staan als jaarlijkse bufferpremie, kans maal schade. Onderaan staat het totaal.
| Effect | Lage impact € mln/jaar | Midden € mln/jaar | Hoge impact € mln/jaar | Hoeveelheid | Bron |
|---|---|---|---|---|---|
| Indicatoren (hoeveelheden, tellen niet mee) | |||||
| Effect voor buitenland (niet-ingezetenen) (eigen schatting) (indicator) | geen bedrag | – peiljaar 2024 | dp:1024 src:1065 src:1109 | ||
Eigen afleiding: kosten van conflict en bezetting mondiaal circa 96,5 / 169,5 / 321,1 mld euro per jaar, prijspeil 2024. Slachtoffers gewaardeerd met de Nederlandse VOLY 67.900 / 100.300 / 151.100 euro, Bron src:1109, verloren levensjaren per overlijden 30 / 37,5 / 45 als eigen aanname; schade en verliezen Gaza Bron src:1065; overige posten Israel, Westelijke Jordaanoever, Suez en Libanon volgens dp:1024. Valt grotendeels buiten Nederland, daarom effect voor buitenland, niet in het nationale saldo. Overgenomen uit RefDamage. Schade, dus negatief. | |||||
Open data: help mee. Zie je een fout, een betere bron of een ontbrekend cijfer in deze analyse? Stel een correctie of aanvulling voor. Voorstellen worden alleen door een mens beoordeeld en doorgevoerd; elke wijziging wordt gelogd.
Correctie of aanvulling voorstellenAnalyse
STATUS: concept-analyse scientist 8-10-2026, in opdracht van Harmen Bos (richting: een democratische staat met gelijke rechten voor iedereen die er woont; eerst Nederlandse stopmaatregelen, regel 10). Afbakening: geen verplaatsing of hervestiging van een bevolkingsgroep; geen van buitenaf afgedwongen regeringswissel (botst met dossier 200, ana:57); wel verantwoording via het Strafhof en machtswisseling via verkiezingen.
KOSTEN VAN CONFLICT EN BEZETTING (RefDamage, rekenbestand /workspace/israel_palestina/calc.py). Methode: per post het gemiddelde per conflictjaar over de meetperiode van de bron; eenmalige schade apart vermeld en alternatief als annuiteit (2,8%, 30 jaar, factor 0,0497; global_parameter disconto_basis). Wisselkoers indicatief 1 EUR = 1,08 USD = 4,0 ILS (nog te verifieren bij ECB). EUR mld per jaar (laag/mid/hoog):
1 Slachtoffers: doden Gaza 74.032 (MoH via OCHA, dp:1010) + Israel 1.674 (dp:1011); hoog x1,41 (Lancet, dp:1012) voor Gaza; x verloren levensjaren 30/37,5/45 (EIGEN AANNAME) x VOLY 67.900/100.300/151.100 (kengetal 37 KG-VOLY-NL-HMP2023, prijspeil 2024: Handboek Milieuprijzen 2023 Tabel 19 EUR2021 57.500/85.000/128.000, src:33, x CBS-CPI 2024/2021 = 1,1805, src:1109; dp:1022; Nederlandse waardering voor ieder mensenleven) / 3 jaar = 51,4/94,9/240,4. Gewonden PM.
2 Gaza fysieke schade en verliezen (RDNA apr 2026, src:1065, dp:1013): mid (35,2+22,7)/2 jaar = USD 29 mld = 26,8; laag verliezen/2 + annuiteit schade = 12,1. Eenmalig: schade USD 35,2 mld; herstelbehoefte USD 71,4 mld over 10 jaar (niet optellen).
3 Humanitaire hulp (Flash Appeal 2026, src:1066, dp:1014): gefinancierd 1,63 / vereist 4,06 mld USD = 1,5/2,6/3,8. Overlapt deels met post 2.
4 Israel: BBP-schade NIS 90 mld 2023-24 (src:970) tot fiscale kosten NIS 350 mld 2023-2026 (src:1068, dp:1017) = 18,0/21,9/26,9. Fiscale kosten deels overdrachten.
5 Westelijke Jordaanoever (UNCTAD, src:1067, dp:1018): krimp 2024 ca. USD 2,1 mld = 1,9; gemiddelde gemiste groei 2000-2024 USD 6,8 mld = 6,3 (ondergrens volgens UNCTAD). Gaza-bbp zit in post 2.
6 Rode Zee: daling Suez-inkomsten Egypte USD 6,26 mld = 5,8 (src:1082, src:1081, dp:1020); toerekening aan het conflict gedeeltelijk; extra scheepvaartkosten PM.
7 Libanon (RDNA, src:1069, dp:1019): verliezen 7,2 resp. schade+verliezen 14 mld USD over 14 maanden = 5,7/11,1/11,1.
Energie (World Bank-scenario's, src:1070), Iran (operaties juni 2025 en feb 2026) en Jemen: PM.
TOTAAL mondiaal ca. 96,5/169,5/321,1 (zonder slachtoffers 45,1/74,5/80,7). Historie 8-10-2026: voorstel 88,6/155,0/285,9 (VOLY-bovenwaarde 129.000, EUR2021); daarna 88,6/155,0/284,4 (128.000, EUR2021); nu 96,5/169,5/321,1 na CPI-indexatie van de VOLY naar prijspeil 2024. NL-perspectief: UNRWA 19 + oPt-fonds 16 + extra humanitair 94,2/3 = EUR 35-66 mln per jaar (dp:1025) plus PM.
Vredesdividend: RAND 2015 (src:1071, dp:1021): tweestatenoplossing USD 173 mld in 10 jaar (ca. EUR 16 mld per jaar, prijspeil 2014); terugkeer naar geweld kost Israel USD 250 mld. Een eenstaatsscenario is niet doorgerekend. Vermeden kosten bij vrede: een groot deel van de posten hierboven.
REFDAMAGE INGEVULD (8-10-2026, besluit Harmen Bos): mondiaal perspectief, levens overal gelijk gewaardeerd met de Nederlandse VOLY (kengetal 37). RefDamage_Annual Min/Mid/Max = -321,1 / -169,5 / -96,5 mld EUR (hoog/mid/laag scenario), Scope welvaart_mkba, SourceId 1065 (RDNA, grootste niet-slachtofferpost; volledige bronlijst in dp:1024: 1063, 1077, 33, 1065, 1066, 1068, 970, 1067, 1082, 1069), DatapointId 1024, prijspeil 2024 (VOLY met CBS-CPI geindexeerd; overige posten nominaal 2023-2026 in USD/ILS, niet apart geindexeerd), peiljaar 2026. Kanttekeningen: analyse heeft LocationId 1 terwijl de schade vrijwel geheel buiten NL valt; verloren levensjaren 30/37,5/45 per overlijden blijft een eigen aanname; wisselkoers indicatief. NL-perspectief apart (niet in RefDamage): EUR 35-66 mln per jaar plus PM (dp:1025).
POLICIES: pol:276-280 stop, pol:281-282 bron, pol:283 reparatie; relaties 96-103. Geen policy_effect: effecten niet met bron te kwantificeren (PM).
Betrokken bestuurders
Maatregelen
Herkomst van de bedragen per maatregel
Bronnen bij deze analyse
- Bank of Israel Annual Report 2025, hoofdstuk 6: The Public Sector and its Financingonline
- CBS StatLine 83131NED: Consumentenprijzen; prijsindex 2015=100, 1996-2025 (CPI, jaargemiddelden)online
- Gaza Strip Rapid Damage and Needs Assessment (RDNA), april 2026 (24 maanden conflict, okt 2023 - okt 2025)online
- Kamerbrieven herstel financiering UNRWA (Kamerstuk 26150, nrs. 243 en 244, 30/31-3-2026)online
- Nederlandse bijdrage aan het VN-humanitaire landenfonds Palestijnse gebieden (oPt Humanitarian Fund): EUR 14,7 mln (2025) en EUR 16 mln (2026)online
- OCHA, Reported Impact Snapshot Gaza Strip, 30 September 2026online
- Rijksoverheid, Nederlands beleid over Israel en Palestijnse Gebieden (themapagina, geraadpleegd 8-10-2026)online
- Tijdelijk sanctiebesluit onrechtmatige nederzettingen in de door Israel bezette gebieden (besluit 13-7-2026, BWBR0052870, in werking 22-9-2026) en Kamerstuk 23432 nr. 749online
- Verkiezingen 26e Knesset op 27 oktober 2026 (Central Elections Committee Israel; peilingen Haaretz 7-10-2026)online
- Europese Commissie, voorstel voor een besluit van de Raad tot opschorting van handelsbepalingen van de Associatieovereenkomst EU-Israel (COM(2025) 890, 17-9-2025) en stand besluitvormingonline
- Gaza and West Bank Interim Rapid Damage and Needs Assessment (IRDNA), February 2025online
- Het Nederlandse exportcontrolebeleid in 2024 (jaarrapportage militaire, dual-use en foltergoederen)documentonline
- Hoge Raad 3 oktober 2025, ECLI:NL:HR:2025:1435 (Staat/Oxfam Novib c.s., F-35-onderdelen Israel)documentonline
- Jamaluddine e.a., Traumatic injury mortality in the Gaza Strip from Oct 7, 2023, to June 30, 2024: a capture-recapture analysis (The Lancet, 2025)online
- Kamerbrief opvolging uitspraak Hoge Raad F-35-onderdelen (Kamerstuk 22054, nr. 469)online
- Lebanon Rapid Damage and Needs Assessment (RDNA), maart 2025 (8-10-2023 t/m 20-12-2024)online
- Nederland verklaart ministers Ben-Gvir en Smotrich tot persona non grata en ongewenst in het Schengen Informatiesysteem (juli 2025)online
- OCHA, Flash Appeal Occupied Palestinian Territory 2026 (december 2025) en Financial Tracking (sept 2026)online
- Suez Canal Authority: inkomsten 2024 USD 3,991 mld tegen recordjaar 2023 USD 10,25 mld (AP/Arab News, jan 2025)online
- Swords of Iron War: Financial and Budgetary Aspects / Bank of Israel war cost estimate NIS ~250 bn 2023-2025 (State Comptroller Israel, 2025 EN summary)online
- UNCTAD, Economic costs of the Israeli occupation for the Palestinian people: the post-October 2023 shocks compounding the historical cumulative cost of the occupation of the West Bank (A/80/356, 29-8-2025)online
- Verslag schriftelijk overleg exportcontrole: intrekking NL002 en uitsluiting Israel van NL007 en NL010 (Kamerstuk 22054, nr. 458, 24-6-2025)online
- VN Onafhankelijke Onderzoekscommissie (COI) bezet Palestijns gebied en Israel, Legal analysis of the conduct of Israel in Gaza pursuant to the Genocide Convention (A/HRC/60/CRP.3, 16-9-2025)online
- Gerechtshof Den Haag 12-02-2024, ECLI:NL:GHDHA:2024:191 (Oxfam Novib c.s./Staat, uitvoer F-35-onderdelen naar Israel)online
- ICC Pre-Trial Chamber I verwerpt jurisdictiebezwaren Israel en vaardigt arrestatiebevelen uit tegen Benjamin Netanyahu en Yoav Gallant (persbericht 21-11-2024)online
- IGH, advies 19 juli 2024, Legal Consequences arising from the Policies and Practices of Israel in the Occupied Palestinian Territory, including East Jerusalem (General List No. 186)online
- IGH, Zuid-Afrika t. Israel (Genocideverdrag, Gazastrook): beschikkingen voorlopige maatregelen 26-1-2024, 28-3-2024 en 24-5-2024online
- UNCTAD, Review of Maritime Transport 2024: Navigating maritime chokepointsonline
- World Bank, Commodity Markets Outlook oktober 2023 (persbericht 26-10-2023): scenario's olieprijs bij conflict in het Midden-Oostenonline
- Amnesty International, Israel's apartheid against Palestinians: Cruel system of domination and crime against humanity (MDE 15/5141/2022, 1-2-2022)online
- B'Tselem, A regime of Jewish supremacy from the Jordan River to the Mediterranean Sea: This is apartheid (12-1-2021)online
- Human Rights Watch, A Threshold Crossed: Israeli Authorities and the Crimes of Apartheid and Persecution (27-4-2021)online
- RAND Corporation, The Costs of the Israeli-Palestinian Conflict (RR-740-1, 2015)online
- Algemene Leidraad voor maatschappelijke kosten-batenanalyse (2013); Werkgroep Discontovoet (2020 en 2025, Kamerstuk 29352 nr. 12); Handboek Milieuprijzen (2023)online
Datapunten bij deze analyse
- 1025 EUR mln per jaar AFGELEID (voorstel): NL-perspectief begrotingskosten ca. EUR 35-66 mln per jaar plus PM (scheepvaart, energie)
- 1016 euro (cumulatief) NL: EUR 94,2 mln extra humanitaire hulp sinds 7-10-2023, vooral Gaza; oPt-fonds EUR 16 mln (2026)bron
- 1024 EUR mld per jaar AFGELEID: kosten van conflict en bezetting mondiaal ca. EUR 96 / 169 / 321 mld per jaar (incl. VOLY prijspeil 2024, levens gelijk gewaardeerd); excl. slachtoffers 45 / 75 / 81 mld
- 1010 aantal doden / gewonden Gaza: 74.032 gerapporteerde doden en 175.142 gewonden t/m 30-9-2026 (MoH via OCHA)bron
- 1011 aantal doden / gewonden Israel: ruim 1.200 doden op en direct na 7-10-2023; 474 militairen gedood en 3.004 gewond sinds grondoperatiebron
- 1014 USD mld per jaar OCHA Flash Appeal oPt 2026: USD 4,06 mld vereist, 1,63 mld gefinancierd (40%, sept 2026)bron
- 1017 NIS mld Bank of Israel: fiscale oorlogskosten ca. NIS 350 mld over 2023-2026; defensie ca. 5,5% bbp 2026-2030bron
- 1015 euro per jaar NL-bijdrage UNRWA hersteld naar EUR 19 mln per jaar vanaf 2026 (2025: 15 mln)bron
- 1013 USD mld Gaza RDNA apr 2026: schade USD 35,2 mld, verliezen 22,7 mld, herstelbehoefte 71,4 mld (10 jaar)bron
- 1023 aantal vergunningen NL: sinds 7-10-2023 acht vergunningen voor militaire goederen met eindgebruik in Israel (o.a. Iron Dome)bron
- 1020 USD mld per jaar Suezkanaal-inkomsten Egypte: USD 10,25 mld (2023) naar 3,991 mld (2024) door Houthi-aanvallenbron
- 1018 USD mld (cumulatief, constante prijzen) UNCTAD: WJO-bbp 2024 -17%; USD 170,8 mld gemist cumulatief bbp 2000-2024 door beperkingen (ondergrens)bron
- 1019 USD mld Libanon RDNA mrt 2025: schade USD 6,8 mld, verliezen 7,2 mld, herstelbehoefte 11 mld (okt 2023-dec 2024)bron
- 1012 aantal doden Lancet capture-recapture: 64.260 traumatische doden in Gaza t/m 30-6-2024 (95%-BI 55.298-78.525), 41% boven MoHbron
- 1022 euro per levensjaar VOLY NL prijspeil 2024: EUR 67.900 / 100.300 / 151.100 per verloren levensjaar (Handboek Milieuprijzen 2023 EUR2021 57.500 / 85.000 / 128.000 x CBS-CPI 1,1805)bron
- 1021 USD mld (10 jaar) RAND 2015: tweestatenoplossing levert in 10 jaar Israel USD 123 mld en Palestijnen 50 mld op; geweld kost Israel 250 mldbron