De hersteloperatie na het toeslagenschandaal verloopt voor de zwaarst getroffen gezinnen nog steeds veel te stroef. Dat zegt Ymre Schuurmans, hoogleraar staats- en bestuursrecht aan de Universiteit Leiden, in Tubantia. Officiële cijfers en een uitspraak van de Raad van State laten zien dat vooral de afhandeling van aanvullende schade vastzit.
Aanleiding is het verhaal van een stel uit Nijverdal. Volgens Tubantia heeft een onafhankelijke deskundige vastgesteld dat de psychische schade bij de ouders en hun kinderen is veroorzaakt door het toeslagenschandaal. In 2023 oordeelde de rechtbank Overijssel in een zaak van twee gedupeerde ouders dat de Staat onrechtmatig had gehandeld, omdat bij de terugvorderingen geen rekening was gehouden met het evenredigheidsbeginsel. Volgens Tubantia gaat het om dit stel.
Oordeel van de hoogleraar
Schuurmans werkte als wetenschapper mee aan het onderzoek van de parlementaire enquêtecommissie. "Toen de hersteloperatie begon, had men gedupeerden zoals dit stel uit Nijverdal voor ogen: gezinnen die veel geld onterecht moesten terugbetalen en diep in de problemen terecht zijn gekomen. Uit deze groep zijn veel slachtoffers kopje onder gegaan in de hersteloperatie", zegt ze tegen Tubantia. Zij schat die groep op zo'n 10.000 mensen. De overheid koos voor algemene regelingen, waar bijna 70.000 mensen op afkwamen. Volgens Schuurmans is dat een van de redenen waarom de hersteloperatie vastliep. Eerder wees ze er bij NPO Radio 1 op dat de vele verschillende schaderegelingen voor verwarring en ongelijkheid zorgen.
Wat de cijfers zeggen
Volgens de voortgangsrapportage van het ministerie van Financiën meldden zich 69.679 ouders voor herstel. Op 30 juni 2026 waren 44.045 ouders erkend als gedupeerde. Zij kregen in de integrale beoordeling gemiddeld 40.664 euro toegekend. Daarnaast hebben 20.314 ouders zich aangemeld voor aanvullende schade, bijvoorbeeld voor het verlies van een baan, een huis of gezondheid. Tot en met juni hadden 3.973 ouders een vergoeding voor aanvullende schade ontvangen. Bij de Commissie Werkelijke Schade stonden toen 5.111 ouders, van wie 4.350 in de wachtrij. Die wachtrij gaat sinds 1 september over naar MijnHerstel.
De Raad van State stelde op 3 juni vast dat de besluitvorming over compensatie van werkelijke schade volledig is vastgelopen. De gemiddelde wachttijd op een besluit was toen bijna twee jaar en drie maanden. Als er niets verandert, duurt het nog achttien jaar voordat alle aanvragen zijn behandeld. Omdat dwangsommen niet tot versnelling leidden, hoeft de Dienst Toeslagen tot 3 juni 2027 geen dwangsom te betalen als een besluit te laat komt. Het kabinet heeft in een Kamerbrief de ambitie om eind 2027 alle ouders financieel te hebben gecompenseerd. De Nationale ombudsman oordeelde dit jaar nog dat de uitvoeringsorganisatie een toezegging over het persoonlijk dossier van een gedupeerde niet nakwam en hem jarenlang in onzekerheid liet.
Luisterend schrijvers en het tempo van afronding
Het grootste deel van de aanvragen voor aanvullende schade loopt via Stichting Gelijkwaardig Herstel, SGH src:1604. Daar zetten vrijwillige luisterend schrijvers samen met een erkend gedupeerde ouder een feitenrelaas op papier. Een schadeanalist berekent daarna de gevolgschade. Wie het voorstel aanvaardt, tekent een collectieve vaststellingsovereenkomst, waarbij een vertegenwoordiger van het ministerie van Financiën aanwezig is en excuses maakt. Het Parool beschreef op 19 oktober hoe ouders dat ervaren. Zij voelen zich gehoord door iemand die geen oordeel velt, maar noemen de overheid nog steeds hard en afstandelijk. “Ik wilde dat ze de mens achter het BSN-nummertje zouden zien”, zei een moeder die haar overeenkomst ter plekke tekende src:1602.
De aantallen groeien, maar langzaam. Eind juli 2026 hadden 2.880 ouders via SGH een vaststellingsovereenkomst getekend, 178 meer dan een maand eerder. In april 2025 waren dat er 743 en in maart 2026 2.053. Er waren toen nog 6.181 ouders in het proces en 275 ouders waren uitgestapt. De stichting telt 7.589 gecertificeerde vrijwilligers src:1603. Bij het tempo van juli zou het afronden van de lopende groep bijna drie jaar duren, een rekensom van Burgerplatform. Dat is ruim later dan eind 2027, de datum waarop het kabinet alle ouders financieel gecompenseerd wil hebben.
De staatssecretaris voor Herstel en Toeslagen erkende op 13 oktober in antwoorden op Kamervragen dat aanvullende inspanningen nodig zijn om alle aangemelde ouders uiterlijk eind 2027 een voorstel te doen. Zij noemde een tekort aan luisterend schrijvers in vier regio’s, rond Amsterdam, Rotterdam, Haaglanden en Almere, en ouders die lang over een volgende stap doen. In de vragen werd ook gevraagd hoe realistisch een opschaling van 300 naar 675 dossiers per maand is. Een wachttijd van 180 dagen bij SGH noemde de staatssecretaris onjuist src:1604. Een dag later debatteerde de Tweede Kamer over de hersteloperatie; de streefdatum eind 2027 bleef staan src:1602.
De Algemene Rekenkamer concludeerde in 2025 al dat de versnelling bij aanvullende schade niet genoeg was om die in 2027 af te ronden, dat de uitkomsten van de verschillende schaderoutes niet met elkaar te vergelijken zijn en dat wettelijke termijnen veelal niet worden gehaald src:1605. De kosten lopen intussen op. Tot en met 2025 kostte de hersteloperatie ongeveer 6,9 miljard euro. Voor de jaren vanaf 2026 is ongeveer 4,3 miljard begroot, waarvan ongeveer een kwart voor uitvoering src:117. De meerjarige begroting staat op 11,8 miljard euro, met 2,457 miljard aan apparaatskosten van Financiën src:134.
Duiding Burgerplatform
Stop. Stop met een volgorde die de zwaarst getroffen gezinnen laat wachten. De Inspectie belastingen, toeslagen en douane adviseerde in 2023 al om de zwaarst gedupeerden eerst te helpen, meldde NRC. Stop ook met het steeds wijzigen van routes en met het tot op de komma narekenen van schade bij gezinnen die al jaren vastzitten.
Bron. Het schandaal ontstond in een stelsel dat geen ruimte liet voor evenredigheid en de menselijke maat. Een eenvoudiger stelsel voorkomt nieuwe slachtoffers, zie Toeslagenstelsel loopt vast, maar versimpelen leidt altijd tot inkomensverschuivingen en Pfeijffer in Tegenlicht: Nederland loopt vast in zijn eigen complexiteit. Openheid hoort daarbij: ouders moeten kunnen zien wat er in hun dossier is gebeurd, zie ook Miljoenen documenten van toeslagenaffaire bewust achtergehouden. Renske Leyten: 'doodeng!'.
Herstel. Herstel voor de slachtoffers is de kern. Dat betekent voorrang voor de zwaarst getroffen gezinnen, onafhankelijke vaststelling van schade, ook psychische schade bij ouders en kinderen, erkenning van het leed en steun die doorloopt tot gezinnen hun leven weer kunnen oppakken. Een maatschappelijke kosten-batenanalyse kan laten zien wat snelle, ruimhartige afhandeling oplevert voor brede welvaart, en het Fonds Brede Welvaart kan herstel van gezinnen helpen financieren.
Bron: Tubantia; Ministerie van Financiën, Voortgangsrapportage hersteloperatie toeslagen, peildatum 30 juni 2026; Raad van State, uitspraak 3 juni 2026, ECLI:NL:RVS:2026:3192; Rechtbank Overijssel, 25 april 2023, ECLI:NL:RBOVE:2023:1459; Tweede Kamer, brief staatssecretaris van Financiën, 12 februari 2026; Nationale ombudsman, rapport 2026/048; Commissie Werkelijke Schade; Universiteit Leiden; NRC; Het Parool, 19 oktober 2026; Stichting Gelijkwaardig Herstel, Leermonitor juli 2026; antwoord op Kamervragen, 13 oktober 2026; Algemene Rekenkamer, mei 2025.
