Pesticiden: aangetoonde blootstelling omwonenden, plausibel gezondheidsrisico, gestagneerde milieudoelen

Analyse

Zie policy_effect en datapoint-records voor de kwantitatieve onderbouwing per bron (CBS/CLO afzet- en gebruikscijfers, RIVM-omwonendenonderzoek 2019-0052, RIVM 2021-0153/2022-0089 over neurodegeneratieve ziekten, CLO-waterkwaliteitsindicator, PBL 2018/2019). Twee concrete hiaten (zie Action-tickets): (1) geen Nederlandse odds ratio/relatief risico voor het pesticiden-Parkinson-verband, (2) geen recente CE Delft-achtige MKBA die gangbare versus biologische/geintegreerde gewasbescherming in Nederland doorrekent.

Kruisverwijzing TFA/PFAS-gewasbeschermingsmiddelen (aanvulling scientist, 27-09-2026, Action 229)

Zie ana:43 (PFAS, subject 141) voor het volledige bronhoofdstuk TFA uit bestrijdingsmiddelen. Kern (src:402-406, src:409; dp:480, dp:481, dp:484, dp:485, dp:486, dp:488):

- De afzet van PFAS-houdende middelen steeg van 250.000 kg werkzame stof (2022) naar 456.000 kg werkzame stof (2024) (LVVN-afzet per werkzame stof, src:412; dp:480, dp:492). Daaruit komt jaarlijks ten minste 21.000 kg TFA vrij.

- Grondwaterbeschermingsgebieden leveren twee derde van het drinkwater.

- Het Ctgb herbeoordeelt 46 middelen (40% van de toegelaten PFAS-middelen, 64% van het volume). De besluiten vallen uiterlijk 30-04-2028, daarna maximaal 18 maanden respijt.

- Lacune: 60% van de toegelaten PFAS-middelen is niet op TFA-vorming beoordeeld.

- Denemarken trok in 2025 33 middelen met 6 werkzame stoffen in.

Dit verandert het beeld van deze analyse. Een dalende totale afzet (7,5 mln kg werkzame stof, dp:74) gaat samen met een sterk stijgend gebruik van PFAS-middelen, en de schade verschuift naar onomkeerbare ophoping van TFA in het grondwater.

Beleidsopties in de volgorde stop, bron, herstel (RuleId 10). Eerst gecontroleerd welke policies al bestaan: pol:123 (voorzorg/bewijslast), pol:146 (heffing naar giftigheid), bij ana:43 pol:124/pol:125.

STOP:

- pol:180 (nieuw): geen TFA-vormende PFAS-middelen in grondwaterbeschermingsgebieden, via Ctgb-gebruiksvoorschrift en een verbod onder de Omgevingswet.

- pol:181 (nieuw): versnelde nationale uitfasering naar Deens voorbeeld, inclusief flonicamid (ca. 9% van het NL-volume, buiten de Ctgb-herbeoordeling) en met een kortere respijttermijn.

BRON:

- Heffing naar schadelijkheid: bestaat al als pol:146. Het Deense model (gedifferentieerd sinds 2013; sinds 1-4-2023 140 DKK per belastingseenheid per kg/l middel + 20 DKK per kg/l werkzame stof, dp:490) is het ontwerpvoorbeeld; het effect was een load-daling van 16% (dp:207). Er is geen nieuwe policy gemaakt en geen NL-omrekening in euro's.

- pol:182 (nieuw): dataplicht TFA-vorming voor alle PFAS-middelen plus cumulatietoets.

- pol:183 (nieuw, concept, ReliabilityClass 2): omschakelsteun en versnelde toelating van groene alternatieven. De CLM-analyse van alternatieven voor consumptieaardappel is niet geverifieerd en niet opgenomen.

HERSTEL: drinkwaterzuivering (omgekeerde osmose, ca. 20% afvalwaterstroom; Haskoning/IenW zwaarste scenario EUR 4,4 mld + 340 mln/jr voor grondwaterwinningen) staat in ana:43 als vermeden-kostenpost en voorstel, niet als budgetitem.

Effecten van pol:180-183 zijn niet gekwantificeerd: daarvoor is geen bron gevonden.

Onzekerheden: flutolanil heeft een hoog worst-case TFA-vormingspotentieel (UBA 2025, src:409), maar vorming is empirisch niet aangetoond en niet NL-specifiek onderzocht. Flutolanil zit niet in de Ctgb-herbeoordeling. De Deense tarieven zijn geverifieerd (src:406).

Scores: E_Escalation_Risk van 6 naar 7 (onomkeerbare TFA-ophoping in grondwater, winningsdiepte binnen 20 jaar); S (7) en C (6) blijven gelijk.