CONCEPT Afvalverbranding: overcapaciteit, import en nul-telling van biogeen CO2 houden verbranden goedkoop en remmen circulariteit
Nederland heeft 8.364 kt vergunde verbrandingscapaciteit, terwijl in 2024 5.815 kt Nederlands afval werd verbrand; het verschil wordt deels opgevuld met import, 606 kt in 2024 en 1.910 kt in piekjaar 2017 (src:1283). In 2024 stootten AVI's 6,6 Mt CO2 uit, waarvan 4,2 Mt biogeen als memo-post buiten de boeken blijft (dp:1083). Het nominale CO2-heffingstarief voor AVI's is 103,66 euro per ton CO2 in 2026 (src:1286), maar door dispensatierechten betaalt een AVI per ton afval slechts 5,34 euro (src:1038). Het kabinet heeft het tariefpad van de afvalstoffenbelasting en de CO2-heffing in 2026 afgezwakt (src:1288). Verbranden blijft daardoor goedkoop en concurreert met preventie en recycling.
1. Overcapaciteit: AVI's zijn gebouwd op een groter afvalaanbod en moeten hun ovens vol houden; import met ILT-toestemming vult het gat (src:1284, src:1285). 2. Nul-telling van het biogene deel: twee derde van de CO2 uit restafval telt als biogeen en draagt geen prijs (dp:960, dp:1083), dezelfde perverse prikkel als bij biomassa (ana:67). 3. Dispensatierechten maken de effectieve CO2-prijs een fractie van het nominale tarief (src:1038). 4. De R1-status maakt verbranden juridisch nuttige toepassing en daarmee importeerbaar (src:1289). 5. Warmtenetten en stroomlevering maken AVI's tot vaste leverancier, wat afbouw politiek lastig maakt (dp:963, dp:971).
Effecten van de huidige situatie
Effecten van de situatie zonder nieuw beleid, in € miljoen per jaar met 1 decimaal. Negatief is een nadelig effect. Lage impact is de grens die het dichtst bij 0 ligt, hoge impact de grens die het verst van 0 ligt, voor positieve en negatieve effecten. Financiële effecten zijn begrotingsuitgaven, begrotingsinkomsten en gemiste belastinginkomsten; maatschappelijke effecten zijn welvaartseffecten; risico's staan als jaarlijkse bufferpremie, kans maal schade. Onderaan staat het totaal.
| Effect | Lage impact € mln/jaar | Midden € mln/jaar | Hoge impact € mln/jaar | Hoeveelheid | Bron |
|---|---|---|---|---|---|
| Maatschappelijke effecten (welvaart) | |||||
| Klimaateffecten (CO2-emissies, gemonetariseerd) | -227,1 | -362,4 | -662,0 | 2.416.000 peiljaar 2024 | dp:1083 src:182 src:441 |
Klimaatschade van de fossiele CO2-uitstoot van afvalverbranding 2024, huidige situatie. 2,42 Mt fossiel van 6,61 Mt totaal, NID 2026 tabel 3.9, Bron src:441, dp:1083, x WLO 2025 CO2-prijs 94 / 150 / 274 euro per ton, Bron src:182, dp:1038 = 227,1 / 362,4 / 662,0 mln euro per jaar, prijspeil 2021. Biogene 4,2 Mt niet meegeteld, IPCC-conventie. KplusV geeft 2,07 Mt fossiel, dp:960. Bruto schade: CO2-heffing en ETS niet afgetrokken. Schade, dus negatief. | |||||
| Subtotaal maatschappelijke effecten | -227,1 | -362,4 | -662,0 | ||
| Totaal effect huidig beleid | -227,1 | -362,4 | -662,0 | financiële effecten + maatschappelijke effecten + risico's | |
Open data: help mee. Zie je een fout, een betere bron of een ontbrekend cijfer in deze analyse? Stel een correctie of aanvulling voor. Voorstellen worden alleen door een mens beoordeeld en doorgevoerd; elke wijziging wordt gelogd.
Correctie of aanvulling voorstellenAnalyse
Fysieke infrastructuur en hulpbronnen. Twaalf AVI's met 8.364 kt vergunde capaciteit (src:1283) leveren 3.580 GWh stroom en 15,9 PJ warmte (dp:963); AVI-warmte is 17 procent van de bronnen van warmtenetten (dp:920) en in Arnhem en Nijmegen meer dan 93 procent (dp:971). Per ton restafval komt 0,959 t CO2 vrij, waarvan 66,4 procent biogeen (dp:960). Bodemas en vliegas blijven over en import brengt CO2, stikstof en bodemas van andere landen naar Nederland (src:1284).
Stopmaatregelen eerst. Het biogene deel van de AVI-uitstoot niet langer op nul zetten, in lijn met pol:253 voor biomassa. De dispensatierechten in de CO2-heffing afbouwen (pol:327), zodat het tarief van 103,66 euro per ton CO2 (src:1286) ook werkelijk wordt betaald in plaats van 5,34 euro per ton afval (src:1038). De afzwakking uit 2026 terugdraaien (pol:328): afvalstoffenbelasting 81 in plaats van 124,20 euro per ton en 304 euro per ton CO2 pas in 2035 (src:1288; huidig tarief 40,85 euro, src:1287). Een importplafond als regel, niet alleen als noodknop bij verdringing (src:1285, pol:329). Afvalwarmte niet als duurzaam tellen (pol:275).
Bronmaatregelen. De vergunde capaciteit gefaseerd afbouwen naar het Nederlandse aanbod min de preventiedoelen (pol:330); het Rijk noemt dat doel wel, maar zonder pad (src:1284). Preventie en hergebruik via diftar, statiegeld en een verbod op verbranden van recyclebare stromen (pol:331).
Herstel en gevolgen. CCS op het resterende vermogen, gefinancierd uit de heffing; hoogwaardige verwerking van bodemas (pol:332). Warmtenetten op AVI-warmte krijgen een vervangingsplan (ana:53, pol:341). De gevolgen voor de afvalstoffenheffing van huishoudens worden expliciet gemaakt.
Waardering. Met een hoge CO2-prijs als standaard op de werkelijke uitstoot van 6,6 Mt (dp:1083), met de biogene 4,2 Mt als gevoeligheidsvariant. Een bedrag daarvoor is een eigen rekenregel en geen gemeten datapoint.
Datagaten. NOx-, fijnstof- en dioxine-emissies en gezondheidsschade; afvalstoffenheffing per huishouden; eigendom en dividend van AVI's; recyclebaar aandeel in restafval; officieel capaciteitsafbouwpad.
Betrokken bestuurders
Maatregelen
Herkomst van de bedragen per maatregel
Bronnen bij deze analyse
- Afval verwerken wordt duurder (aanpassing Belastingplan 2026)online
- Afvalverwerking in Nederland, gegevens 2024online
- Tarief afvalstoffenbelastingonline
- Tarieven CO2-heffingonline
- Circulair Materialenplan: Beperken import van brandbaar afval naar AVI'sonline
- Circulair Materialenplan: Capaciteit van AVI'sonline
- CO2-heffing en EU-ETS voor verbranding van restafval (KplusV, maart 2025)online
- Status AVI's R1-D10 op basis data 2024online
Datapunten bij deze analyse
- 1309 euro per ton CO2 CO2-heffing AVI na aanpassing Belastingplan 2026: 304 euro per ton CO2 pas in 2035 (eerder 2030)
- 1312 euro per ton Afvalstoffenbelasting na aanpassing: 64 euro per ton vanaf 2028, 81 structureel vanaf 2030 (plan was 92,82 en 124,20)
- 1311 euro per ton Afvalstoffenbelasting verbranden en storten 2026: 40,85 euro per ton (2019: 32,12)
- 1308 euro per ton CO2 CO2-heffing afvalverbrandingsinstallaties 2026: 103,66 euro per ton CO2 (2025: 87,90)
- 1310 euro per ton afval Effectieve CO2-heffing per ton AVI-input na dispensatierechten: 5,34 euro (2026) oplopend tot 62,38 euro (2035)
- 971 kg CO2/GJ geleverd Vattenfall-etiket 2025: Rotterdam 75% AVR + 22% Shell-restwarmte (44,7 kg/GJ); Amsterdam Z/O 82% en Almere 88% gascentrale; Arnhem en Nijmegen >93% AVIbron
- 960 t CO2 fossiel per ton afval Restafval AVI: 0,959 t CO2 per ton, 66,4% biogeen, dus 0,322 t fossiel CO2 per ton verbrandbron
- 1083 Mt CO2 per jaar (biogeen deel AVI) Afvalverbranding 2024: 6,6 Mt CO2, waarvan 4,2 Mt biogeen (memo-post) en 2,4 Mt fossiel (telt mee)bron
- 963 PJ warmte geleverd AVI's NL 2024: 6.422 kt verbrand, 3.580 GWh elektriciteit, 15,9 PJ warmte geleverd (2022: 7.392 kt, 4.148 GWh, 17,9 PJ)bron
- 1306 kt Import afval naar AVI's 2024: 606 kt (2023: 1.051; piek 2017: 1.910)
- 1305 kt Verbrand afval van Nederlandse herkomst 2024: 5.815 kt (piek 2011: 6.562 kt)
- 1304 kt Vergunde AVI-capaciteit 31-12-2024: 8.364 kt (operationeel ca. 10 procent lager)
- 1307 Mt AVI's 2022: 7,4 Mt benut, ca. 6,25 Mt Nederlands afval, ca. 1,15 Mt uit het buitenland
- 920 % van warmteproductie Bronnenmix Nederlandse warmtenetten 2022: 55% aardgas (STEG/WKK-aftap 38%, gasketel 12%, fossiele WKK 5%), AVI 17%, biomassa 15%, restwarmte 5%bron