Biomassaverbranding met werkelijke uitstoot tellen: nul-telling en SDE++ als perverse prikkel (stop)

Analyse

Kern: een perverse prikkel die de markt scheeftrekt

Bij het verbranden van hout komt CO2 uit de schoorsteen, per eenheid energie zelfs meer dan bij kolen. Toch telt het EU-emissiehandelssysteem, het ETS, die uitstoot als nul, en betaalt de SDE++ subsidie per geproduceerde eenheid warmte of stroom. Die twee samen maken verbranden kunstmatig goedkoper dan andere toepassingen van hetzelfde hout, zoals constructie, plaatmateriaal en langdurige opslag, en goedkoper dan schone warmte zonder verbranding. Dat is geen marktuitkomst, maar een marktverstoring door de overheid.

Standpunt Burgerplatform. Het Burgerplatform vindt de nul-telling een perverse prikkel: de overheid haalt de klimaatkosten van houtverbranding uit de prijs en betaalt er vervolgens subsidie bovenop. De onderbouwing: de werkelijke emissiefactor is 109,6 kg CO2/GJ terwijl het ETS nul rekent, volgens src:921; de schoorsteenuitstoot is 7,8-8,9 Mt per jaar tegen 5,04 Mt vermeden fossiel, volgens dp:819; het niet-betaalde ETS-bedrag is 0,36-0,50 mld euro per jaar, volgens dp:823 en src:920; Drax stootte 13 procent meer uit per MWh dan kolen, volgens dp:822 en src:927; in de EU is de waarde van de nul-telling 1,3-2,4 mld euro per jaar, met een Nederlandse piek van 674 mln in 2021, volgens src:1025. Dit is een standpunt, geen vaststelling van een rechter of planbureau.

Eerst stoppen volgens RuleId 10

Stop 1, pol:253, bestaand. Instrument: geen nieuwe SDE++-beschikkingen voor verbranding of vergassing van houtige biomassa, bestaande beschikkingen uitfaseren zonder verlenging, en EU-inzet voor ETS-plicht op de werkelijke schoorsteenuitstoot en geen nul-telling in de RED; de werkelijke uitstoot telt dan ook mee in de nationale doelen. Effect: overdracht +426 mln euro per jaar, met een bandbreedte van 363 tot 496, na EU-besluit, zie pe 164 en kengetal 27; klimaat PM, zie pe 165. Neveneffect: warmtenetten en industrie op biomassa hebben vervanging nodig, zie pol:264 en pol:238.

Stop 2, pol:349, nieuw. Verschil met pol:253: pol:253 haalt de prikkel uit de telling, met de nul-telling in ETS en RED en geen nieuwe SDE++ voor houtige biomassa, terwijl pol:349 de lopende subsidiestroom aan kolencentrales aanpakt door de bijstookbeschikkingen niet te verlengen en onterecht uitgekeerde SDE terug te vorderen. Instrument: SDE-beschikkingen voor bij- en meestook in kolencentrales niet verlengen na afloop rond 2027-2028 en geen nieuwe beschikking voor volledige biomassa; onterecht uitgekeerde subsidie terugvorderen na juridische toets. Basis: beschikking Eemshaven max. ca. 930 mln over 8 jaar, volgens dp:1373 en src:576, einde 2027, volgens dp:1374, toegezegd ca. 2,3 mld waarvan enkele honderden mln uitgekeerd, volgens dp:1375 en src:1325; NEa vond 3,5 procent van het hout van Rainbow Pellet onterecht als duurzaam aangemerkt, volgens dp:1378 en src:387; het CBb wees opschorting af op procedurele gronden, de bodemprocedure loopt, volgens src:1330 en src:575. Effect: PM, zie pe 248, want niet verlengen bespaart geen bestaand budget en de terugvordering is niet in euro bekend. Neveneffect: zonder subsidie geen businesscase voor volledige biomassa, volgens src:1325.

Stop 3, pol:350, nieuw. Instrument: geen SDE++, garanties of andere steun voor ombouw van kolencentrales naar volledige biomassa of BECCS. Basis: ombouw overige kolenmolens RWE zeker 200 mln euro, volgens dp:1376; Uniper onderzoekt 40 en later 100 procent, volgens dp:1377; BECCS kost 250-350 euro per geleverde MWh, exclusief baten negatieve emissies, volgens dp:1479 en src:1524; de CDR-routekaart van KGG noemt overheidssteun voor grootschalige BECCS niet voor de hand liggend, volgens src:1524; CO2-verwijdering en emissiereductie zijn niet gelijkwaardig, volgens src:571. Effect: vermeden subsidie PM, zie pe 249; klimaat PM, zie pe 250. Neveneffect: verlies van een optie voor 8,2 Mt negatieve emissie per jaar, volgens dp:1477, en druk op leveringszekerheid zonder vervanger.

Bron, weerbaarheid en herstel

Bron, pol:351, nieuw: sluiten in plaats van ombouwen. Instrument: geen uitbreiding van de biomassavergunning boven 1.600 kton per jaar, terwijl volledige stook 5.000-6.000 kton vergt, volgens dp:1478; sluiting bij het kolenverbod in 2030 met een compensatiekader. Het Hof wees de RWE-claim van 1,462 mld af, volgens dp:1381 en src:1326; ECT-claims zijn beeindigd, volgens src:525 en src:526; eerdere nadeelcompensatie: Hemweg 52,5 mln, volgens dp:1382 en src:1328, productiebeperking RWE 331,8 mln en Uniper 165,3 mln, volgens dp:1383, dp:1384 en src:1329. Effect: voorkomt circa 9,1 Mt biogene CO2 per jaar bij volledige stook, volgens dp:1477; bruto bovengrens 1.065 mln euro per jaar, bandbreedte 855 tot 2.493, bij WLO Hoog 117 euro per ton, volgens src:182, als referentie en niet in saldo, zie pe 251; compensatie PM, zie pe 252; leveringszekerheid PM en zonder vervanger negatief, zie pe 253. Afschrijving: boekwaarde 2016 1,85 mld, volgens dp:1379.

Weerbaarheid, pol:352, nieuw: methanol als buffer voor gascentrales. Methanol is vloeibaar bij gewone druk en temperatuur en past in conventionele tanks, volgens src:1526. De LOLE stijgt naar 12,6 uur in 2033 tegen een norm van 4 uur, volgens dp:1481 en src:1525. Er is geen bron voor kosten of voor het effect op tekorten; CE Delft noemt methanol niet, volgens src:1524. Effecten PM, zie pe 254 en pe 255. Volgens RuleId 10 krijgt deze maatregel daarom geen voorrang op herstel.

Herstel, pol:249, bestaand: herbebossing. Bosaanleg en houtteelt op vrijkomende landbouwgrond in Nederland, met koolstofvastlegging, zie pe 153 en pe 154. Bos levert circa 9.590 euro per ha per jaar aan ecosysteemdiensten tegen 1.240 voor akkerbouw, volgens dp:1429 en dp:1427; de natuurkwaliteit van Nederlands bos is 34 op een schaal van 100, volgens dp:1463, de fauna-index bossoorten 91, volgens dp:1465. Kosten van herbebossing per ton CO2: 50-1.000 euro, volgens dp:605. Het grootste deel van de pellets komt uit Noord-Amerika en Azie, volgens dp:824; herbebossing in die herkomstgebieden is nog niet als aparte maatregel uitgewerkt. Bronbeleid voor hoogwaardig hout: pol:248 voor houtbouw en schone warmte pol:238.

Holisme volgens RuleId 8

• Stroomnet. De Eemshaven heeft 380 kV-verbindingen naar Meeden-Zwolle en Vierverlaten-Flevoland, 2,6 GW wind op zee in aanleg en kabels naar Noorwegen en Denemarken, volgens src:1524. Sluiten maakt netcapaciteit vrij voor CO2-vrij regelbaar vermogen of opslag; hetzelfde geldt voor de Maasvlakte.
• Gascentrales en leveringszekerheid. In de Eemshaven staan ook de Eemscentrale met 1.800 MW en de Magnumcentrale met 1.400 MW. Na 2030 is 15-25 GW regelbaar vermogen en seizoensopslag nodig, TenneT verwacht 16,1 GW in 2030 en 14,4 GW in 2033, volgens dp:1480. Het kostenoptimum voor 2035 bevat geen biomassa, volgens src:1524.
• Methanolopslag, havens en logistiek. Havens Eemshaven en Rotterdam, LNG-terminal Eemshaven, toekomstig waterstofnet rond 2030, volgens src:1524 en src:1526. Dezelfde havens voeren nu houtpellets aan.
• Bos en landgebruik. Volledige biomassastook vergt circa zeven keer zoveel pellets als nu, volgens dp:1478 en dp:1371, vooral uit bossen buiten Nederland, volgens dp:824. Landgebruik en natuurwaarde in Nederland: dp:1426 tot dp:1453 voor de waardering per landgebruik en dp:1454 tot dp:1473 voor de intrinsieke natuurwaarde, niet in euro.
• Gekoppelde analyses. ana:42 voor houtbouw, ana:53 over warmtenetten, ana:79 over afvalverbranding met dezelfde nul-telling, ana:26, ana:51 en ana:61 over landgebruik en natuur. Leveringszekerheid heeft nog geen eigen analyse; dat verdient een Action-ticket.
• Mandaat. Mandaat 10 blijft: de prikkel zit in klimaat- en energiebeleid, namelijk ETS, RED en SDE++, en daar ligt ook de knop om hem weg te nemen.

De cijfers

• Biomassa was in 2024 34 procent van alle hernieuwbare energie, volgens src:918 en dp:816. Houtige biomassa in centrales en grote ketels: 50,9 PJ in 2023, 16,6 procent van hernieuwbaar, volgens src:919 en dp:817.
• CO2 uit bio-energie staat alleen als memo-post in de inventaris: 17,4 Mt in 2023, volgens src:920, src:921 en dp:818.
• Payback 44-104 jaar bij bomen als bron, volgens src:924, src:926, src:927 en dp:821.
• SDE-beschikkingen biomassa 14,1 mld euro, waarvan houtig 8,8 mld, volgens src:922 en dp:820.
• Eemshaven: 1.560 MW, volgens dp:1372, nu ca. 800.000 ton biomassa per jaar meegestookt, volgens dp:1371; fossiele uitstoot daalde van 5.310 kton in 2021 naar 2.520 kton in 2024, volgens dp:1482.
• Afbouw tot nu toe: sinds 2017 geen nieuwe SDE voor bijstook; voor 2026 vindt het kabinet verdere afbouw niet wenselijk, volgens src:923.

Referentie

pol:252: nul-telling in ETS en RED, bestaande beschikkingen lopen door. Overdracht overheid naar bedrijven -426 mln euro per jaar, zie pe 161; klimaat PM met bruto bovengrens 0,39/1,08/1,42 mld per jaar bij 50/130/160 euro per ton, volgens src:33, zie pe 163. Nieuwe effecten gebruiken WLO 2025 Hoog, volgens src:182.

Lobby en besluitvorming

Context bij de stopmaatregelen pol:349 en pol:350, volgens RuleId 10: hoe is de subsidieregeling voor biomassa tot stand gekomen en wie praatte mee in Brussel. De cijfers komen uit het EU-transparantieregister via LobbyFacts. Het zijn zelf opgegeven bandbreedtes voor alle EU-dossiers samen, niet alleen biomassa; welk deel naar biomassa ging, is onbekend.

• Lobbykosten boekjaar 2016: de vier biomassaspecifieke organisaties Bioenergy Europe, Drax, Enviva en USIPA samen 650.000 tot 900.000 euro; Fern en BirdLife Europe samen 1,95 tot 2,3 mln euro, volgens dp:1567. Bioenergy Europe gaf over boekjaar 2015-2016 500.000 tot 600.000 euro op, volgens dp:1549 en src:1578. Fern gaf over 2016 700.000 tot 800.000 euro op en over 2019, de laatste opgave, 800.000 tot 900.000 euro; sinds boekjaar 2020 geen opgave, volgens dp:1564. BirdLife Europe: dp:1565. Met RWE, Vattenfall, Ørsted, Cepi en CEPF erbij komt de industrie op 4,85 tot 5,5 mln euro, volgens dp:1567, dp:1554, dp:1556, dp:1557, dp:1558 en dp:1559.
• Sinds 20-9-2021 geven niet-commerciële organisaties alleen hun totale budget op en geen lobbykosten meer, volgens dp:1569. Vergelijkingen tussen industrie en ngo's na boekjaar 2020 zijn daardoor niet meer zuiver.
• Hoogniveau-vergaderingen met de Europese Commissie 2016 tot en met 2023, gefilterd op biomassa, bio-energie, pellets en de richtlijn hernieuwbare energie: biomassaspecifieke industrie 26, Fern, BirdLife Europe en PFPI samen 27, volgens dp:1568. Piek in 2021, het jaar van het voorstel voor RED III: industrie 13, de drie ngo's 18, waarvan Fern 13.
• Drax gaf in 2016 50.000 tot 100.000 euro op, in 2023 en 2024 1,25 tot 1,5 mln euro per jaar en in 2025 800.000 tot 900.000 euro, volgens dp:1550 en src:1579. RWE had 29 hoogniveau-vergaderingen in 2016 tot en met 2023 over alle onderwerpen. Daarvan ging er 1, op 8-10-2021 met het kabinet van Commissaris Simson, over Fit for 55, de herziening van de richtlijn hernieuwbare energie en waterstofcriteria onder artikel 27.3; geen van de 29 noemt biomassa, volgens dp:1554 en src:1469.
• ENGIE gaf in de boekjaren 2016 tot en met 2025 steeds 2,0 tot 2,25 mln euro per jaar op en had 68 hoogniveau-vergaderingen, geen enkele over biomassa, volgens dp:1570 en src:1595. Veolia Environnement gaf sinds 2018 800.000 tot 900.000 euro per jaar op, als laatste stand 1,0 tot 1,25 mln euro, en had 13 vergaderingen, geen enkele over biomassa, volgens dp:1571 en src:1596. Het zijn brede energie- en nutsbedrijven: hun uitgaven zouden het industrietotaal verhogen, maar hun vergaderingen noemen geen biomassa. Hun biomassadeel is daarom waarschijnlijk klein, wat onderstreept dat de totaalbedragen weinig zeggen over biomassa specifiek. Het industrietotaal voor 2016 in dp:1567 is daarom niet aangepast.
• Het Sustainable Biomass Program, SBP, het certificeringsschema voor houtige biomassa, gaf in 2016 tot en met 2020 minder dan 10.000 euro per jaar op; sinds 2021 alleen een totaal budget, over 2025 3,13 mln euro. Zijn 4 hoogniveau-vergaderingen, alle in 2016, gingen alle specifiek over biomassa, volgens dp:1572 en src:1597.
• Nederlandse brancheorganisaties: NVDE en Energie-Nederland geven minder dan 50.000 euro per jaar op, volgens dp:1562 en dp:1563, en hadden in 2016 tot en met 2023 geen hoogniveau-vergaderingen over dit onderwerp.

Voorbehouden. Graanul Invest gaf over 2021 10 mln euro of meer op bij 0,75 fte, volgens dp:1553; dat bedrag is opvallend hoog voor die bezetting en is niet gecontroleerd. Cepi gaf als laatste stand minder dan 10.000 euro op bij 6,75 fte, tegen 500.000 tot 600.000 euro in 2016 en 2021, volgens dp:1558.

Duiding. De opgegeven lobbykosten van ngo's en industrie zijn in 2016 van vergelijkbare orde, en het aantal vergaderingen over biomassa met de Commissie is vrijwel gelijk. De data wijzen dus niet op een eenzijdige lobby. Wel laten ze zien dat de nul-telling en de subsidie tot stand kwamen in een besluitvorming waarin beide kanten intensief aan tafel zaten. Voor pol:349 en pol:350 betekent dit: het stopvoorstel corrigeert een beleidskeuze, geen aantoonbaar door één partij gestuurde uitkomst.

Samenhang

• pol:349 en pol:350 zijn onderdeel van het pakket rond pol:253; pol:350 versterkt pol:351; pol:351 is afhankelijk van pol:352 of ander vervangend vermogen; pol:351 versterkt pol:249.
• pol:253 vervangt pol:252 en versterkt pol:248, pol:249 en pol:238; pol:264 sluit de biomassa-maas in de warmtewet. CO2 niet dubbel tellen.

Onzekerheden en gevoeligheid

• Netto klimaateffect hangt af van herkomst, hergroei en vervangend vermogen; daarom klimaat als referentie of PM.
• De 9,1 Mt geldt bij 8.000 vollasturen; bij flexibele inzet zijn draaiuren en uitstoot veel lager, volgens src:1524.
• Gevoeligheid, geen aanname: verkleint verleende subsidie de schade waarvoor compensatie is geclaimd? Als subsidie en nadeelcompensatie hetzelfde nadeel dekken, is er een dubbele overdracht. Dit is niet uitgezocht.
• Kosten van methanol als buffer en de waarde van niet-geleverde stroom ontbreken.

Scores

Schade 6: grote uitstoot die niet zichtbaar is en een koolstofschuld van tientallen jaren, maar een deel is echte reststroom. Complexiteit 8: EU-regels, lopende beschikkingen, claimrisico, leveringszekerheid en bosbeheer in andere landen. Escalatie 7, was 6: Uniper onderzoekt ombouw naar 40 en later 100 procent biomassa, volgens dp:1377, en heeft daarvoor volgend jaar een investeringsbesluit nodig, volgens src:1325; dat zou de uitstoot van de Eemshaven tot circa 9,1 Mt per jaar laten stijgen, volgens dp:1477, en vastleggen tot na 2040. Betrouwbaarheid klasse 3.