Klimaatschuld van fossiele bedrijven: overwinsten afromen voor herstel, CO2 terughalen en een mondiaal Fonds Brede Welvaart (mondiaal actieplan)
Analyse dossier
Fossiele bedrijven boeken in energiecrises overwinsten (Shell: adjusted earnings USD 39,9 mld in 2022, H1 2026 USD 16,8 mld; raffinagemarge Q3 2026 USD 42/vat tegen 24 in Q2), terwijl de klimaatschade van hun producten grotendeels niet in de prijs zit. 122 Carbon Majors zijn verantwoordelijk voor ruim 72% van de historische fossiele en cement-CO2; Shell alleen al voor 41,5 Gt CO2e (1892-2024). Grasso en Heede (2023) rekenen de top-21 producenten een klimaatschuld toe van gemiddeld USD 209 mld per jaar over 2025-2050. In Nederland bedraagt het beprijzingstekort van fossiele uitstoot EUR 18,3 mld per jaar (Miljoenennota 2027, bij EUR 187,4/t; bio-energie niet meegeteld), mondiaal schat het IMF fossiele subsidies op USD 7 bln (2022). Het energieonevenwicht van de aarde is opgelopen tot 1,36 W/m2 (2020-2023, Hansen e.a. 2025) en de opwarming versnelt (Hansen, Sato, Simons e.a. 2023). Dat betekent: snel stoppen met nieuwe uitstoot, en daarnaast CO2 terughalen, wat per ton duurder is dan voorkomen. Tegelijk staat mondiale klimaatfinanciering (USD 1,9 bln, 2023) ver onder de behoefte (NCQG USD 300 mld tot 1,3 bln per jaar in 2035), terwijl de mondiale militaire uitgaven USD 2,9 bln bedragen (SIPRI 2025). Deze analyse volgt RuleId 10: eerst stoppen (fossiele vrijstellingen, gratis rechten, nul-telling biomassa, vrijstelling militaire uitstoot), dan de bron (overwinsten structureel afromen, vervuiler betaalt voor historische uitstoot, afdracht aan een mondiaal Fonds Brede Welvaart), dan herstel (negatieve emissies, eerst natuur en houtbouw, dan technische verwijdering).
Grondoorzaak
Klimaatschade is een externe kost die niet in de prijs van fossiele brandstoffen zit (beprijzingstekort), versterkt door expliciete en impliciete subsidies (vrijstellingen voor kerosine, bunkers en grootverbruikers, gratis ETS-rechten, nul-telling van biomassa) en door de vrijstelling van militaire uitstoot in de VN-rapportage. Winsten uit schaarste en crises (rente boven normaal rendement) blijven bij aandeelhouders, terwijl schade en herstelkosten bij samenleving, toekomstige generaties en het mondiale Zuiden liggen.
Sociale schade
/10
Complexiteit
/10
Escalatierisico
/10
Effecten van de huidige situatie
Effecten van de situatie zonder nieuw beleid, in € miljoen per jaar met 1 decimaal. Negatief is een nadelig effect. Lage impact is de grens die het dichtst bij 0 ligt, hoge impact de grens die het verst van 0 ligt, voor positieve en negatieve effecten. Financiële effecten zijn begrotingsuitgaven, begrotingsinkomsten en gemiste belastinginkomsten; maatschappelijke effecten zijn welvaartseffecten; risico's staan als jaarlijkse bufferpremie, kans maal schade. Onderaan staat het totaal.
| Effect | Lage impact € mln/jaar | Midden € mln/jaar | Hoge impact € mln/jaar | Hoeveelheid | Bron |
|---|---|---|---|---|---|
| Maatschappelijke effecten (welvaart) | |||||
| Klimaateffecten (CO2-emissies, gemonetariseerd) (eigen schatting) | -9.200,0 | -18.300,0 | -33.700,0 | – peiljaar 2025 | dp:1033 src:182 src:347 src:1090 |
Onbeprijsde klimaatschade van fossiele CO2 in Nederland 2025: 18,3 mld euro bij referentieprijs 187,4 euro per ton, Bron src:347, Miljoenennota 2027 bijlage 13 tabel 13.1, dp:1033; alle broeikasgassen 23,3 mld. Bandbreedte eigen schaling van 18,3 mld met de CO2-prijzen uit dp:1038: 94 euro per ton WLO laag, Bron src:182, geeft 9,2 mld; 345 euro per ton UBA, Bron src:1090, geeft 33,7 mld. Overgenomen uit RefDamage. Schade, dus negatief. | |||||
| Subtotaal maatschappelijke effecten | -9.200,0 | -18.300,0 | -33.700,0 | ||
| Totaal effect huidig beleid | -9.200,0 | -18.300,0 | -33.700,0 | financiële effecten + maatschappelijke effecten + risico's | |
| waarvan eigen schatting: -9.200,0 / -18.300,0 / -33.700,0 € mln per jaar (lage impact / midden / hoge impact) | |||||
Open data: help mee. Zie je een fout, een betere bron of een ontbrekend cijfer in deze analyse? Stel een correctie of aanvulling voor. Voorstellen worden alleen door een mens beoordeeld en doorgevoerd; elke wijziging wordt gelogd.
Correctie of aanvulling voorstellen
Video / media
Analyse
Betrokken bestuurders
Maatregelen
Herkomst van de bedragen per maatregel
Herkomst van de bedragen
Brede welvaartseffecten per maatregel
Per maatregel het welvaartssaldo (vóór overlapcorrectie) en daaronder elke effectregel: bandbreedte, klasse, thema, rekenregel en bron. Overdrachten en begrotingsposten staan erbij, maar tellen niet in het welvaartssaldo.
- CONCEPT Stop: EU-vrijstellingen voor kerosine en bunkerbrandstof en gratis ETS-rechten beeindigen; biomassa en militaire uitstoot echt tellenWelvaartssaldo € 0 mln per jaar (midden € 0 mln)telt volledig mee
- Klimaateffecten (CO2-emissies, gemonetariseerd)PMCorrectie voorstellen
- Sectoraal effect gebruikers en producentenPMCorrectie voorstellen
- Overdrachten (herverdeling)PMCorrectie voorstellen
- CONCEPT Bron: permanente overwinstbelasting op fossiele winsten boven normaal rendement, opbrengst naar klimaatherstel en mondiaal FondsWelvaartssaldo € 0 mln per jaar (midden € 0 mln)telt volledig mee
- Klimaateffecten (CO2-emissies, gemonetariseerd)PMCorrectie voorstellen
- Sectoraal effect gebruikers en producentenPMCorrectie voorstellen
- Overdrachten (herverdeling)Overdracht (transfer): telt niet in het welvaartssaldo
€ 0 mln tot € 3,2 mld per jaar
Middenwaarde € 800 mln · prijspeil 2022
Correctie voorstellen
- CONCEPT Bron: vast percentage van extra militaire uitgaven naar klimaatfinanciering en mondiaal Fonds Brede Welvaart (opportuniteitskosten)Welvaartssaldo € 0 mln per jaar (midden € 0 mln)telt volledig mee
- Klimaateffecten (CO2-emissies, gemonetariseerd)PMCorrectie voorstellen
- Overdrachten (herverdeling)PMCorrectie voorstellen
- CONCEPT Herstel: programma negatieve emissies - eerst natuur, bodem en houtbouw, dan permanente technische verwijdering, betaald door veroorzakersWelvaartssaldo −€ 906 mln tot € 224 mln per jaar (midden −€ 50 mln)telt volledig mee
- Sectoraal effect gebruikers en producentenWelvaart
−€ 1 mld tot −€ 50 mln per jaar
Middenwaarde −€ 200 mln · prijspeil 2021
Correctie voorstellen - Klimaateffecten (CO2-emissies, gemonetariseerd)Welvaart
€ 94 mln tot € 274 mln per jaar
Middenwaarde € 150 mln · prijspeil 2021
Correctie voorstellen - Omgevingseffecten (geluid/lucht/stikstof)PMCorrectie voorstellen
PM-posten (nog niet becijferd)
Deze effecten hebben nog geen bedrag en tellen niet mee in de bedragen hierboven. Klik door naar de effectregel.
- Klimaateffecten (CO2-emissies, gemonetariseerd)CONCEPT Stop: EU-vrijstellingen voor kerosine en bunkerbrandstof en gratis ETS-rechten beeindigen; biomassa en militaire uitstoot echt tellen
- Overdrachten (herverdeling)CONCEPT Stop: EU-vrijstellingen voor kerosine en bunkerbrandstof en gratis ETS-rechten beeindigen; biomassa en militaire uitstoot echt tellen
- Sectoraal effect gebruikers en producentenCONCEPT Stop: EU-vrijstellingen voor kerosine en bunkerbrandstof en gratis ETS-rechten beeindigen; biomassa en militaire uitstoot echt tellen
- Klimaateffecten (CO2-emissies, gemonetariseerd)CONCEPT Bron: permanente overwinstbelasting op fossiele winsten boven normaal rendement, opbrengst naar klimaatherstel en mondiaal Fonds
- Sectoraal effect gebruikers en producentenCONCEPT Bron: permanente overwinstbelasting op fossiele winsten boven normaal rendement, opbrengst naar klimaatherstel en mondiaal Fonds
- Overdrachten (herverdeling)CONCEPT Bron: vast percentage van extra militaire uitgaven naar klimaatfinanciering en mondiaal Fonds Brede Welvaart (opportuniteitskosten)
- Klimaateffecten (CO2-emissies, gemonetariseerd)CONCEPT Bron: vast percentage van extra militaire uitgaven naar klimaatfinanciering en mondiaal Fonds Brede Welvaart (opportuniteitskosten)
- Omgevingseffecten (geluid/lucht/stikstof)CONCEPT Herstel: programma negatieve emissies - eerst natuur, bodem en houtbouw, dan permanente technische verwijdering, betaald door veroorzakers
Bronnen bij deze analyse
- Bijlagen bij de Miljoenennota 2027 (Kamerstuk 37 020, nr. 2): EMU-tabellen, fiscale regelingen, Aanvullende Post, KGG-mutaties, bijlage 13 Fossiele voordelendocumentonline
- Carbon Majors Database, entiteitspagina Shell (Shell-152, release 21-01-2026)documentonline
- Defensie nieuws 15 sept 2026 Prinsjesdag: defensiebegroting EUR 28,9 mld in 2027online
- FRLD, verslag interim-trustee over status trustfonds (FRLD/B.9/4, 18-06-2026)documentonline
- PBL, Klimaatverandering in de prijzen in 2025. Analyse van de beprijzing van broeikasgasemissies in Nederland (15-09-2026, publicatie 6192)documentonline
- RWS Kengetallen leefomgeving (CO2-waardering in MKBA) en WLO 2025 Cahier Klimaat en Energiedocumentonline
- Shell plc Annual Report and Accounts 2025 (SEC) en Q4 2025-resultaten (exhibit 99.2)documentonline
- Shell plc, kwartaal- en jaarresultaten 2022-2026 (SEC 6-K exhibits 99.2: Q4 2022, Q4 2024, Q4 2025, Q2 2026)online
- Shell plc, Quarterly Update Note Q3 2026 (Form 6-K, SEC, 07-10-2026)online
- Shell verdubbelt winsten raffinaderijen tijdens energiecrisis (Joop/BNNVARA, okt. 2026; citeert The Guardian en persverklaring PRO/Ufuk Kahya)online
- Trends in World Military Expenditure, 2025 (SIPRI Fact Sheet) + persbericht 27-04-2026documentonline
- TWN Info Service (30-04-2026), Loss and Damage Fund Board operationalizes country support system (verslag FRLD B.8)online
- Umweltbundesamt (2026), Handbook on Environmental Value Factors - Methodological Convention 4.0 (feb. 2026; vervangt MC 3.2 van okt. 2024)online
- Aanhangsel Handelingen TK 2025-2026, nr. 168: antwoorden op Kamervragen Hirsch en Kroger over NL-inzet NCQG en klimaatfinanciering (30-09-2025)online
- Callahan, C.W. en Mankin, J.S. (2025), Carbon majors and the scientific case for climate liability, Naturedocumentonline
- Climate Policy Initiative (2025), Global Landscape of Climate Finance 2025 - Summary handoutonline
- Hansen, J.E., Kharecha, P., Sato, M. e.a. (2025), Global Warming Has Accelerated: Are the United Nations and the Public Well-Informed?, Environment: Science and Policy for Sustainable Development 67(1) 6-44documentonline
- HMRC (2025), Government revenues from UK oil and gas production, September 2025online
- IGH, advies 23 juli 2025, Obligations of States in respect of Climate Changedocumentonline
- Kamerstuk 28676 nr. 504 (2025): NAVO-capaciteitsdoelen structureel EUR 16-19 mld/jr extraonline
- The Hague Summit Declaration (NAVO-top Den Haag, 25 juni 2025)online
- Wereldbank, oprichting Financial Intermediary Fund voor de Tropical Forest Forever Facility (TFFF)documentonline
- WLO 2025: update efficiente CO2-prijzen per 2026online
- Achtergrondrapport CO2-verwijdering: definitie, methoden, noodzaak en potentiëlen (bij WKR-advies 002 'De lucht klaren?')documentonline
- Carbon Majors-methodiek: Heede (2014) Climatic Change 122, Carbon Majors 2023 Data Update, Methodology-pagina en Downloadsdocumentonline
- CEOBS (2024) A framework for military greenhouse gas emissions reportingonline
- Independent High-Level Expert Group on Climate Finance (2024), Raising ambition and accelerating delivery of climate finance (Third report)online
- InfluenceMap (2024), Carbon Majors: 57 fossil fuel and cement producers linked to 80% of global fossil CO2 emissions since the Paris Agreement (persbericht en launch report, april 2024)online
- Smith, Geden, Gidden e.a. (2024), The State of Carbon Dioxide Removal, 2nd Editiononline
- UNFCCC, Decision 1/CMA.6 New collective quantified goal on climate finance (NCQG), Bakoe COP29, nov. 2024online
- Aanhangsel Handelingen TK 2023-2024, nr. 358: antwoorden op Kamervragen over fossiele subsidies (2023Z14765)online
- Black, Liu en Parry (2023), IMF Fossil Fuel Subsidies Data: 2023 Update, IMF Working Paper 2023/169online
- CE Delft Handboek Milieuprijzen 2023 v1.1online
- Grasso, M. en Heede, R. (2023), Time to pay the piper: Fossil fuel companies' reparations for climate damages, One Earth 6(5): 459-463online
- Hansen, J.E., Sato, M., Simons, L. e.a. (2023), Global warming in the pipeline, Oxford Open Climate Change 3(1) kgad008documentonline
- IEA (2023), World Energy Investment 2023 - Overview and key findingsonline
- Problem – The Military Emissions Gaponline
- US EPA (2023), Report on the Social Cost of Greenhouse Gases: Estimates Incorporating Recent Scientific Advances (nov. 2023)online
- IEA, Direct Air Capture 2022 (executive summary)documentonline
- IPCC (2022), Climate Change 2022: Mitigation of Climate Change, WGIII AR6 Summary for Policymakersonline
- IPCC AR6 WGIII (2022) Climate Change 2022: Mitigation of Climate Change - Hoofdstuk 12 (Cross sectoral perspectives) en Summary for Policymakersdocumentonline
- Kamerstuk 36 235, nr. 3: Memorie van toelichting Wet tijdelijke solidariteitsbijdrage (uitvoering Verordening (EU) 2022/1854)online
- Parkinson, S. en Cottrell, L. (2022), Estimating the Military's Global Greenhouse Gas Emissions (SGR en CEOBS)online
- CERCLA (42 U.S.C. 9601 e.v.) en VS-rechtspraak over terugwerkende kracht (Monsanto 1988, Olin 1997, Eastern Enterprises v. Apfel 1998)documentonline
Datapunten bij deze analyse
- 1029 USD per vat Shell indicatieve raffinagemarge Q3 2026 USD 42/vat tegen USD 24/vat in Q2 2026
- 1049 EUR mld per jaar NL defensie: begroting EUR 28,9 mld (2027); NAVO-capaciteitsdoelen structureel EUR 16-19 mld/jr extra bovenop 2%
- 1028 USD mld per halfjaar Shell adjusted earnings H1 2026 USD 16,8 mld tegen 9,8 mld H1 2025; Q2 2026 9,8 mld (Q2 2025: 4,3)
- 1051 USD mln Loss and Damage Fund (FRLD): toezeggingen USD 822 mln, contant ontvangen USD 422 mln (april 2026)
- 1038 EUR per ton CO2 Schadeprijs CO2: WLO 2025 EUR 94-274/t, MN2027 EUR 187,4/t, EPA USD 190/t, UBA 4.0 EUR 345/t (1%) tot 990/t (0%)
- 1031 Mt CO2e cumulatief Shell historische uitstoot 41.517 Mt CO2e (1892-2024), ca. 2% van mondiaal
- 1109 EUR mld per jaar (prijspeil 2025) Beprijzingstekort per sector 2025 (EUR mld): scheepvaartbunkers 5,4, niet-energetisch 4,9, industrie 4,9, landbouw ca. 4,1, elektriciteit 2,1, luchtvaartbunkers ca. 1,2bron
- 1108 EUR mld per jaar (prijspeil 2025) Klimaatbeprijzingstekort 2025: 23,3 mld EUR (59% van de klimaatschade); -0,4 mld t.o.v. 2024, en sinds 2021 slechts -0,2 mldbron
- 1114 EUR per ton CO2 Luchtvaartbunkers 2025: 10,0 Mt CO2-eq; vliegbelasting 68 EUR/t (buiten EU) tot 199 EUR/t (EU); 4,2 Mt niet beprijsd; tekort ca. 1,2 mld EURbron
- 1104 EUR per ton CO2-eq (prijspeil 2025) Milieuprijs klimaatschade 2025: 187,4 EUR per ton CO2-eq (PBL 2026, CE Delft Handboek Milieuprijzen; centrale waarde buiten MKBA-context)bron
- 1044 USD mld per jaar Mondiale militaire uitgaven 2025 USD 2.887 mld (2,5% bbp); 2024: USD 2.718 mld
- 1034 EUR mld per jaar NL beprijzingstekort bunkers 2025: scheepvaart EUR 5,4 mld, luchtvaart EUR 1,2 mld
- 1033 EUR mld per jaar NL beprijzingstekort klimaat 2025: EUR 18,3 mld fossiel, 23,3 mld alle BKG, bij referentieprijs EUR 187,4/t (bio-energie niet berekend)
- 1115 Mt CO2-eq per jaar Scheepvaartbunkers 2025: 35,3 Mt CO2-eq; 16,2 Mt via ETS1 (74 EUR/t), 18,8 Mt niet beprijsd; tekort 5,4 mld EUR, grootste daling t.o.v. 2024bron
- 1048 EUR mld per jaar NL-klimaatfinanciering 2024 ruim EUR 2,4 mld (1 mld publiek, 1,4 mld privaat), verwacht 2026 ruim EUR 2,9 mld
- 1037 GBP mld per jaar UK Energy Profits Levy (38% sinds 1-11-2024): GBP 3,6 mld (2023-24) en 2,9 mld (2024-25)
- 1045 USD mld per jaar NCQG: ten minste USD 300 mld/jr in 2035 (ontwikkelde landen voorop), oproep tot USD 1,3 bln/jr uit alle bronnen
- 1047 USD bln per jaar IHLEG: EMDE excl. China hebben per 2030 ca. USD 2,4 bln/jr nodig voor klimaat en natuur, ca. USD 1 bln extern
- 1042 Gt CO2 per jaar CDR nu ca. 2 Gt CO2/jr (vrijwel alleen bos), nieuwe methoden 1,3 Mt/jr; Parijs-scenario's 7-9 Gt/jr in 2050
- 1030 % van historische CO2 122 Carbon Majors-entiteiten: ruim 72% van historische fossiele en cement-CO2 (1854-2022); 57 entiteiten 80% van 2016-2022
- 1039 W/m2 Energieonevenwicht aarde 0,6 / 1,11 / 1,36 W/m2 in 2001-2014 / 2015-2019 / 2020-2023 (Hansen e.a. 2025)
- 1046 USD mld per jaar Mondiale klimaatfinanciering 2023 USD 1,9 bln; naar ontwikkelingseconomieen USD 196 mld; ondergrens behoefte 3x huidige stromen
- 1041 USD bln per jaar Hansen e.a. 2023: alleen het emissiegat van 2022 terughalen vergt 7,6 GtC tegen USD 3,4-7,0 bln per jaar
- 1040 graden C per decennium Hansen, Sato, Simons e.a. 2023: opwarming na 2010 ten minste 0,27 C per decennium (was 0,18); evenwichtsopwarming bij huidige BKG 10 C
- 1032 USD mld per jaar Grasso en Heede 2023: klimaatschuld top-21 fossiele bedrijven USD 5.444 mld over 2025-2050, gemiddeld USD 209 mld per jaar
- 1035 USD bln per jaar IMF: mondiale fossiele subsidies 2022 USD 7 bln (7,1% bbp), waarvan 18% expliciet
- 1036 EUR mld (eenmalig) NL tijdelijke solidariteitsbijdrage 2022: 33% over winst boven 120% van gemiddelde 2018-2021, raming EUR 3,2 mld
- 1027 USD mld per jaar Shell adjusted earnings 2022 USD 39,9 mld (2021: 19,3; 2023: 28,3; 2024: 23,7; 2025: 18,5 mld)bron
- 1050 % mondiale uitstoot Militaire uitstoot ca. 5,5% van mondiale BKG (SGR/CEOBS 2022); rapportage aan UNFCCC vrijwillig, NL meldt ca. 0,2 Mt
- 1043 USD per ton CO2 IPCC AR6: CDR-kosten van USD -45 tot 100/t (bodemkoolstof) tot USD 100-300/t (DACCS); opslagduur decennia tot >10.000 jaar