Niet-gebruik van toeslagen door het aanvraagvereiste (A1/D3)
Huurtoeslag, zorgtoeslag en kindgebonden budget vereisen een aanvraag, terwijl de Belastingdienst het recht in veel gevallen al kan vaststellen uit eigen gegevens. Actuele niet-gebruikpercentages (Dienst Toeslagen, Stand van de uitvoering 2026): zorgtoeslag en huurtoeslag 12%, kindgebonden budget 9%, samen circa €889 mln per jaar onbenut - dicht bij de €1,02 mrd die het CPB voor 2021 langs een andere route berekende (binnen 13% van elkaar, de belangrijkste validatie in dit dossier).
Bureaucratische overhead die de bewijslast bij de burger legt: wie het recht niet kent, de aanvraag niet doet of terugbetaling vreest, krijgt niets - ook al beschikt de overheid over de gegevens om het recht zelf vast te stellen. Niet-gebruik is hardnekkig (tot 56% vraagt vier jaar op rij niets aan) en concentreert zich bij zelfstandigen, net-gepensioneerden en particuliere huurders.
Open data: help mee. Zie je een fout, een betere bron of een ontbrekend cijfer in deze analyse? Stel een correctie of aanvulling voor. Voorstellen worden alleen door een mens beoordeeld en doorgevoerd; elke wijziging wordt gelogd.
Correctie of aanvulling voorstellenAnalyse
Een natuurlijk experiment (Dienst Toeslagen stuurde 200.000 huishoudens een attenderingsbrief) leverde ruim 70.000 extra aanvragen op (35% conversie, gemiddeld €757), maar 65% vroeg ook na de brief niets aan - attendering alleen is dus niet genoeg. MKBA-doorrekening (centraal scenario): baten €141 mln/jr (vermeden escalatie naar problematische schulden bij circa 20.000 huishoudens plus daling wanbetaling zorgpremie), kosten €20 mln/jr structurele uitvoeringskosten plus €90 mln eenmalig voor ICT-aanpassing (eigen aanname), saldo +€121 mln/jr, NCW30 +€2,35 mrd (basisvariant) tot +€20,2 mrd (verdelingsgewicht 2,0) (herrekend 30-09-2026, discontovoet 2,8/1,8%, horizon 30 jaar; gevoeligheid 2,25%/30j: +€2,5 mrd resp. +€21,8 mrd; horizon 50 jaar: +€3,2 mrd resp. +€27,3 mrd; horizon 30 jaar gehandhaafd: regelwijziging zonder kapitaalgoed, voortbestaan van het stelsel onzeker). Economisch veruit het sterkste van de vijf dossiers, maar budgettair het lastigste: het is een uitgavenpost (€889 mln/jr), geen besparing.
Betrokken bestuurders
Maatregelen
Herkomst van de bedragen per maatregel
Herkomst van de bedragen
Brede welvaartseffecten per maatregel
Per maatregel het welvaartssaldo (vóór overlapcorrectie) en daaronder elke effectregel: bandbreedte, klasse, thema, rekenregel en bron. Overdrachten en begrotingsposten staan erbij, maar tellen niet in het welvaartssaldo.
- Toeslagen ambtshalve toekennen waar het recht al vaststaat (A1/D3)Welvaartssaldo € 141 mln per jaar (midden € 141 mln)telt volledig mee
- Sectoraal effect gebruikers en producentenWelvaart
€ 141 mln per jaar
Nog geen bandbreedte: één schatting
Correctie voorstellen - Belastingeffect (saldo Rijksbegroting)Begroting: telt niet in het welvaartssaldo
−€ 20 mln per jaar
Nog geen bandbreedte: één schatting
Correctie voorstellen - Totaal welvaartssaldo (MKBA)saldo: telt niet in het welvaartssaldo
€ 121 mln per jaar
Nog geen bandbreedte: één schatting
Correctie voorstellen
Bronnen van deze analyse
Voor het rampscenario en de omvang van de geldstroom is nog geen bron per bedrag vastgelegd. Hieronder staan de bronnen en datapunten van de hele analyse.
Bronnen
- Wat levert het op? Maatschappelijke kosten-batenanalyse van vijf stop-maatregelen bestaanszekerheidBurgerplatform.nl (Patrick Hoop, i.s.m. Claude), 2026 Nog niet geverifieerd
- Stand van de uitvoering 2026 (Dienst Toeslagen)Dienst Toeslagen, 2026 Nog niet geverifieerd
- Onbenut recht: een onderzoek naar het niet-gebruik van de huur- en zorgtoeslag en het kindgebonden budgetCPB, 2025 Nog niet geverifieerd
- Kabinetsreactie IBO Problematische SchuldenRijksoverheid (kabinet), 2024 Nog niet geverifieerd
- Algemene Leidraad voor maatschappelijke kosten-batenanalyse (2013); Werkgroep Discontovoet (2020 en 2025, Kamerstuk 29352 nr. 12); Handboek Milieuprijzen (2023)CPB/PBL; Werkgroep Discontovoet (2020, 2025); Ministerie van Financiën; CE Delft, 2013 Nog niet geverifieerd
Bronnen bij deze analyse
- Stand van de uitvoering 2026 (Dienst Toeslagen)online
- Wat levert het op? Maatschappelijke kosten-batenanalyse van vijf stop-maatregelen bestaanszekerheiddocumentonline
- Onbenut recht: een onderzoek naar het niet-gebruik van de huur- en zorgtoeslag en het kindgebonden budgetonline
- Kabinetsreactie IBO Problematische Schuldenonline
- Algemene Leidraad voor maatschappelijke kosten-batenanalyse (2013); Werkgroep Discontovoet (2020 en 2025, Kamerstuk 29352 nr. 12); Handboek Milieuprijzen (2023)online